Ikombandlela Yokusebenzisa Ihlelo Lomphakathi Lokulawulwa Kwemithombo Yamandla Yemvelo ( i-CBNRM ) ESewula Afrika
Ngokuhlanganyela nomNyango wezeBhoduluko nezamaVakatjho
Amagama Wokuthokoza
UmNyango wezeBhoduluko nezamaVakatjho, i- GTZ kunye ne-DAI bathanda ukuthokoza kwamambala ebantwini abalandelako napa ngesandla sokusiza ababe naso ekuhlanganisweni kwalomtlolo wekombandlela:
UmNyango wezaManzi nezamaHlathi kunye nomNyango wezokuLima nezeeNarha;
AboRhulumende beeNdawo naboRhulumende beemFunda kizo zoke iimfunda ngokutjhayela kwabo ihlelweli nangokufaka kwabo isandla sesizo esibonakalako kilo ihlelweli.
Sithokoza nabasebenzi kunye nabafundi bomNyango wezeSayensi yeBhoduluko e-Rhodes University ngerhubhululo abalenzileko kunye nemitlamo abasekele ngayo isiqhema ebesithunywe lomsebenzi.
Okungaphakathi
Indaba Yabantu, Yemvelo, Yokuphila Neyethemba Lengomuso...2
Malungana Nekombandlela Le.. ..5
Isigaba 2 Amaphuzu Alikhomba Aphambili Wekambisolawulo Nekombandlela.. . 21
Isigaba 3 Iselele.. . 43
Isigaba 4 Itjhumi Lamaphuzu Wekombandlela Asebenza Emuntwini Woke.. . 45
Isigaba 5 Amaphuzu Alitjhuminanye Wekombandlela Asebenza Emphakathini ...49
Isigaba 7 Amaphuzu Alitjhuminantathu Wekombandlela Asebenza Kubenzi Bomthethokambiso... . 57
Isendlalelo
Kilo loke ilizwe leSewula Afrika - khulu khulu eendaweni zemaphandleni nangaphandle kwamadrobha amakhulu anjengeJwanisbhege, ne-Durban nePolokwane – baziingidi ngeengidi abantu abakha izinto ezimila emmangweni nabazuma iinyamazana zommango, ukube ngakelinye ihlangothi balwela ukuthola iindlela zokubabalela imvelo kobanyana nesizukulwani sangomuso naso sizokusizakala ngobuhle bayo. Nabenza njalo bafaka isandla ehlelweni elibizwa ngokuthi yiKombandlela yomPhakathi yeHlelo lokuLawulwa kwemiThombo yaMandla wemVelo ( i-CBNRM ), ngitjho nanyana bona bangasebenzisi lamagama ezwakala njengamagama amakhulu weemfundiswa.
Indlela abakwenza ngayo lokhu inegalelo eliqakathekileko ekuvikelweni kwemvelo, nekunzinziseni urhulumende, nekuthuthukiseni ipilo yabantu ibe ngcono, nekuphunguleni ubuchaka, kunye nekubabaleleni isilinganiso somahluko okhona hlangana kwemihlobo yeenyamazana nemihlobo yezinto ezimilako. Ephasini zombelele, iingidigidi zabantu sebasazi kwanje bona izintwezi kufuze bona ziphumelele ngoba umhlaba nezinto eziphila kiwo ziqalene nengozi ekulu namhlanje edlula zoke solo kwangesikhathi sokutjhabalala kweenyamazana zekadeni amadayinasosi.
Incwajana le iphethe iinluleko neemphakamjiso, kunye nekombandlela kilabo abaseSewula Afrika – iimphathimandla zombuso, abasebenzi beenhlangano ezingasizombuso kunye nowokewoke – ofuna ukulinga ukuphumelelisa i-CBNRM.
Umnqophisi ZoMbelele
Umnyango wezeBhoduluko na maVakatjho
Indaba Yabantu, Yemvelo, Yokuphila... Neyethemba L engomuso
Magega neligu leSewula Afrika, wokemalanga, isiqhema sabomma baya elwandle bayokufuna iimbaza emadwaleni. Lokhu-ke bakwenzelela ukondla abantwababo. Emahlathini wendawo uzwa kuqephuka amaqwatjhi njengoba abomma bathezela ukuyokwenza imithanyelo abazayithengisa edrobheni langekhabo. Njengoba basenza lokhu nje, amadodabo aphosela iinthiyo zawo emlanjeni odlula ngekhabo. Amadoda la atjhiya ezinye zeenhlambi ekhaya, bese kuthi zoke ezinye bazomise ngomlilo ngaphambi kobana bayozithengisa khona edrobheni langekhabo la abomkabo bathengisa khona imithanyelo.
Ebangeni elingasikude ukusuka lapho, ukungenangena kancazana ngaphakathi kwelizwe ukusuka elwandle, emibundwini yeentaba ezingemva kwendawo yekhabo, abesanyana beluse iinkomo zabomayise. Ngamanye amalanga bahlangana nesangoma sendawo yangekhabo semba iinkhwende siyokwenza ngayo imithi. Ngamanye amalanga abesanaba bahlangana neenqhenyana zamadoda ahlome ngeengidi ...nangeensarha. Bazokusarha iingodo zemithi eqinileko nekhula buthaka bayoyithengisela ifemu yeengodo engasikude nedrobha langekhabo. Njengoba amadoda la asarha imithi njalo, aqale neenyamazana ezikhambakhamba ehlathinapho. Phela iinyamazanezi zikukudla kwabo njengoba basehlathini njalo. Inyama yazo eseleko bayiphathela abasele ekhaya iyokuba sitjhebo.
Abesana abelusakwaba nababuyela ekhaya badlula indawana etjalwe amahlathi hlanu kwendawo yangekhabo. Imithi yommango endaweni yekhabo le yasarhwa yoke kade kwayokwakhiwa izindlu zemakhabo ngeengodo zakhona, ezinye zenziwa iinkuni zokubasa. Manje-ke sekunehlatjhana elihlanu komuzi wemakhabo, la iimphathimandla zomNyango wezamaHlathi zikhuthaza abantu bona batjale khona imithi godu kobanyana bazokusebenzisa iingodo zaleyo imithi kunobanyana basebenzise amahlathi wemvelo.
IKOMBANDLELA
Ebangeni elimakhilomitha amatjhumi amabili wamakhilomitha ukwenyuka nendlela urhulumende wakhe isiqiwi seenyamazana. Eminyakeni edlulileko kwahlonywa amatende kwakhiwa nedanyana lokududela lapho. Ukwenzelela bona indawo le izokudosa amehlo wabantu abakhamba babukela indawo, kwafakwa indlulamithi, namaduba kunye neenkokoni. Abanye babantu abatjha bomuzi walendawo bathwasiselwa ukuba belusi beenyamazanezi, kobanyana bazozivikela kabanye abantu abatjha abakhokhoba ifensi bayokuthiya iinyamazenezi. Abomma abambadlwana bendawo le bathola imisebenzi yokuba boweyitha nabahlwengisi endaweni la kuhlaliswa khona iimvakatjhi.
Iindawo ezinje uzazithola kiyo yoke inarha yeSewula Afrika, iindawo la abantu bendawo bathembele ehlabathini yalapho, emilanjeni yalapho, emadamini nelwandle nakube baseduze nelwandle – kunye neenyamazaneni zommango neemileni zemvelo ezimila lapho – ukondla imindenabo. Eendaweni ezinengi, khulu khulu la imisebenzi ingasimengi khona, ukusetjenziswa kwemithombo yamandla yemvelo kuqakatheke khulu ekuphiliseni abantu bendawo yalapho kunokukghona ukungena ekorweni yomnotho ehlelekileko la abantu bangathola khona imisebenzi. Kilababantu, imvelo iqakatheke khulu ukudlula iimayini namkha amafemu namkha iindawo zokulima nezokufuya ezikulu, malungana nokurarha ubuchaka.
Kesinye isikhathi izakhamuzi zendawo zivikela izinto ezimila emmangaweni wekhabo kobanyana abantwabazo nabo bazokukghona ukuzisebenzisa ngomuso. Kodwanana ngokukhamba kwesikhathi umtlhago uyabakatelela abantu bona baye ngokwanda ngokusebenzisa imithombabo yamandla yemvelo, ngaleyindlela-ke inciphe namkha kesinye isikhathi igcine itjhabalele imihlobohlobo yezinto ezimilako, yeenhlambi, yeenyamazana nezinye izinto eziphilako.
Inhlangano yeenthunywa zikarhulumende, iinhlangano ezingasizo zombuso kunye nekoro yangeqadi boke sebathoma amahlelo anjengawokutjala amahlathi, wokwakha iinqiwi zeenyamazana, nawokuthiya iinhlambi ngendlela elawuleka kuhle, namanye amahlelo amanengi – ukulinga ukuhlenga amahlathi, neenyamazana kunye neenhlambi nokhunye, ukube ngakelinye ihlangothi bayalimuka bebayavuma nokuvuma ukuthi abantu kufuzile bayisebenzise imithombo le. Kukulapha-ke la ikombandlela le ingena khona.
IKOMBANDLELA
Indatjana osandukuyifunda le itjengisa bona iqakatheke kangangani imithombo yamandla yemvelo ebanwtini beSewula Afrika, hayi njengendlela yokuziphilisa kwaphela, kodwanana njengesisekelo sepilo yamasiko neyommoya, ipilo abokhokho bethu abasitjhiyela yona, nathi-ke ekufuze bona siyidlulisele ebantwaneni bethu.
Emakhasini alandelako wencwadi le uzokuthola ilwazi eliqakatheke khulu elimalungana nokuthi imiphakathi, urhulumende, iinhlangano zetuthuko, abanikeli beemali nabanye bangasebenzisana njani ukuqinisekisa bona amagugu wethu alilifa lemvelo abulungeka kuhle kobanyana azokutholwa nanga ziinzukulwani ezizako.
Ungafunda nangokuthi imiphakathi ngokwahlukahlukana kwayo ingayisebenzisa njani imithombo yamandla yemvelo ethembele kiyo ngaphandle kokuyitjhabalalisa. Ukuthi abantu bangayisebenzisa njani imithommbo yamandla yemvelo ngokuhlakanipha kezomnotho, zamasiko nezokuzigedla – ukuphungula ubuchaka nokwakha ipilo engcono. I-CBNRM ikhuluma ngakho khonokhu.
IKOMBANDLELA
Malungana Nekombandlela Le
UkuLawulwa kwemiThombo yaMandla yemVelo emPhakathini ( i-CBNRM) yinto esele vele isenzeka eSewula Afrika. Imiphakathi yeendawo, iminyango yaborhulumende beendawo, iminyango yaborhulumende beemfunda nekarhulumende welizwe loke, iinhlangano ezingasizombuso kunye neenhlangano ezinesandla etuthukweni, abanikeli ngeemali kunye nekoro yangeqadi boke banesandla ngeendlela ezithileko ekuphumelelisweni kwamahlelo we-CBNRM. Kodwana-ke akusimuntu woke olimukako bona akwenzako kuyi-CBNRM, begodu akusimuntu woke olimukako bona yindima bani ekufuze ayilime ku-CBNRM.
Ngikho khonokho-ke okwenze bona kuvezwe ikombandlela le. Kobanyana boke ababelani emahlelweni we-CBNRM bazokuzwa ngokufana bona liyini ihlelo le-CBNRM, bezwe nangokufana bona yini iimfuneko zoburhiyarhiya bechwephetjhe nokuthi yini imisebenzi yabo ngokwahlukahlukana kwabo nendima ekufuze bayilime. Kwethenjwa bona ngalokhukuzwa okufanako, imiraro yamahlelo we-CBNRM ingalungiseka, ngalendlela kwande ipumelelo.
Iminqopho Yekombandlela
Ikombandlela le inqophe:
kuthi ngimaphi amaphuzu amakhulu ekufuze acatjangelwe nakuphunyeleliswa i-CBNRM
kuthi yini indima nemisebenzi yabo boke ababelani ku-CBNRM.
IKOMBANDLELA
Kwenziwa ubudlelwana bokusebenzisana bube ngcono hlangana nabo boke abantu abathintekako:
Imiphakathi yendawo neenhlangano zayo
Urhulumende wendawo, wesifunda kunye norhulumende welizwe loke
Iinhlangano ezingasizombuso kunye nezinye iinhlangano zetuthuko
Abakghonakalisi
Abanikeli ngeemali
Ikoro yangeqadi.
Siza abantu bazi indima nemisebenzi yomuntu woke othintekako kilelihlelo
Ikombandlela enqophe ukukuthola
beka ilihlo nokulinganisa amahlelo we-CBNRM kizo zoke iingaba ukulungisa lungelelanisa hlangana nabantu bekusetjenzwe ndawonye ngendlela engcono landela 'isiko lokuziphatha elaziwako'
andisa amathuba wokuphumelela kwehlelo le- CBNRM.
IKOMBANDLELA
Ngekabani ikombandlela le?
Ikombandlela le inqophe ukutjengisa indlela nokunikela isekelo komunye nomunye othintekako emahlelweni we-CBNRM, sekubalwa :
nemiphakathi neenhlangano ezingasizombuso neemphathimandla zombuso zikarhulumende wendawo, wesifunda kunye newelizwe loke emakorweni alandelako naka:
Zokulima
Ukulawulwa kwamagugu wamasiko
Ukuthuthukiswa komnotho
Zefundo
Zokuthiywa kweenhlambi
Zamahlathi
Zamaphilo
Zeemayini
Zokutlhogonyelwa kwemvelo
Zamavakatjho
Zokulawulwa kwamanzi.
nabanikeli ngeemali nekoro yangeqadi.
Ikombandlela le izakuba lisizo kiwo woke umuntu igama lakhe elibalwako ku-CBNRM, kodwanana khulu khulu labo abasebenza ngabantu boke emphakathini, abakghonakalisi, iimphathimandla ( labo abenza umsebenzi ) kunye nabenzi bomthethokambiso.
IKOMBANDLELA
Isetjenziswa Njani Ikombandlela Le
Ikombandlela le ungayisebenzisa kesinye nesinye isigaba sehlelo le-CBNRM. Izakuba lisizo khulu khulu eengabeni zokuthoma zokutlama, kodwanana nalokhuya nasele kufuze ubeke ilihlo ube ulinganise ihlelo lakho. Ikombandlela le izakusiza ukubona imiraro nayenzekako, ikusize nangokuthola iindlela zokurarulula imiraro
Kelinye nelinye iphuzu lekombandlela encwadini le, zibuzeni imibuzo ethi : "Sikwenzile na lokhu ehlelweni lethu?" Nakube ipendulo ithi " AWA", zibuzeni bona kghani kufuze nikufake na ehlelweni lenu, nokuthi ningakwenza njani lokho.
Kuneengaba ezilikhomba kilekombandlela:
ISIGABA 1 siphathelene nokuzwisisa i-CBNRM Ukuthi iyini, ngubani onesandla kiyo, yini ekufuze kwenziwe mumuntu woke osehlelweneli, nokuthi abantu bazakusizakala njani ngayo. Umnqopho walesisigaba kunikela umuntu woke ihlathululo efanako nge-CBNRM.
ISIGABA 2 sinikela amaPhuzu aliKhomba aQakathekileko wokuphumelelisa i - CBNRM. Amaphuzu wekambisolawulo lawa ayisika yehlelo elinetlha le-CBNRM. Kelinye nelinye iphuzu lekambisolawulo kunesede yekombandlela. Omunye nomunye othintekako ehlelweneli kufuze bona awezwisise amaphuzu wekambisolawulo la.
ISIGABA 3 sinikela ezinye zeenselele ezikulu eziqalene namahlelo we-CBNRM.
ISIGABA 4 sinikela iTjhumi lamaPhuzu weKambisolawulo yokuSebenza kiwo woke umuntu. Omunye nomunye othintekako ehlelweni le-CBNRM uzakusizakala mbala ngekombandlela le.
ISIGABA 5 sinikela amaPhuzu aliTjhuminanye weKambisolawulo yokuSebenza emiPhakathini. Ikambisolawulo le iqothele amalungu womPhakathi akhona ehlelweni le-CBNRM. Kodwana-ke nanyana kunjalo ikambisolawulo isezabasiza nabanye abantu.
ISIGABA 6 sinikela amaPhuzu aliTjhuminanye azakuSetjenziswa baSebenzisi.
Indlela 'yokuphatha elinganiselako'
Ikombandlela le iphakamisa bona kusetjenziswe indlela 'yokuphatha elinganiselako. Lokhu-ke kutjho ukubekwa kweminqopho ezwakala kuhle nawulungiselela amahlelo ozowenza. Ngemva kwalokho-ke kufuze ubeke ilihlo ngokuyelela okukhulu ube uqale nokuthi uyaphumelela nangeminqophako. Nakufumaniseka bona awuphumeleli, wenza amatjhuguluko neenlungiso la kufuneka khona emtlamenakho. Ufundela endleleni, ube wenze ubungcono la bufuneka khona.
Esigabeni sokuhlela wenza isiqiniseko sokobana ubeka iminqopho ezwakala kuhle ukuthi yini oyifunako. Kufuze uphendulo umbuzo othi:
Umtlamakho ukuphethe koke okufunekako ehlelweni eliphumelelako na?"
Nawusesigabeni sokusebenzisa, nasele uthomile ukukhambisa ihlelo lakho, ubeka ilihlo ulinganise ngokuyelela bona indimakho ikhamba njani. Nakube ubona kukhona okutlhayelako ehlelweneli, namkha nakube ubona ukuthi kunezinye izinto ongazenza ngcono, kufuze uzibuze umbuzo naku othi:
Singalitjhugulula njani ihlelo lethu ukwenza Isiqiniseko sokobana liyaphumelela kilokho elikunqophileko?"
Kanti-ke nakube kunomraro ehlelweni, zibuze umbuzo othi:
Singenza njani ukurarulula umraro lo?"
Ngalendlela-ke utjhugululatjhugulula ihlelo lakho endleleni, wenze Isiqiniseko sokobana lisebenza njengoba bewunqophile.
IKOMBANDLELA
ISIGABA 1
I-CBNRM imalungana nabantu bendawo abahlanganela ukuvikela inarhabo, amanzabo, iinyamazana zangekhabo kunye neentjalo ezimila endaweni yangekhabo, kobanyana bazokwazi ukusebenzisa imithombo yamandla wemvelo le ukukhuphula izinga lepilwabo nelabantwababo, neleenzukulwani zabo. Ilithulusi lokwenza elinye nelinye ilungu lomphakathi elinetjisakalo likghone ukufaka isandla emzameni wokukhuphula ikhwalithi yepilo yabantu – ngokomnotho,ngokwamasiko kunye nangokomoya.
Abantu abakhe ndawonye endaweni bayalekelelana ukwelusa iinyamazana zangekhabo nezinto ezimila khona endaweni yangekhabo
Isibonelo ngavulela abantu amathuba wokuthola imithombo yamandla ngenza ubungcono kezokulima nekusabalalisweni kokudla ngavulela abantu imisebenzi ngavula amabhizinisi amancani ngavula amathuba wefundo nokuthwasiswa ngasiza ukwakha iinhlangano zomphakathi ngenza ubungcono bezamaphilo emphakathini ngalondoloza ibe iqinise amagugu wamasiko nawekolo.
imithi, ihlabathi, amanzi, iintjalo kunye neenyamazana
kobanyana bazokusizakala ngalezizinto ngendlela ezakuqinisekisa bona abantwababo bazakukghona ukuyisebenzisa nabo imithombo yamandla le ngomuso
Ngeyomphakathi:
Abantu bendawo (umphakathi) bayahlangana bazokuqunta bona bangayisebenzisa njani ngcono babe bayivikele njani imithombo yamandla yemvelo endaweni yekhabo. Manengi amalungu womphakathi angahlanganyela abe abelane ngobuhle bemithombo yamandla yemvelo esendaweni yangekhabo. Ngokusebenzisa ilwazi lendawo, batlama amahlelo ekuzakweluswa ngawo indawo yangekhabo, amanzi wangekhabo, iintjalo neenyamazana zangekhabo. Bayahlangana babonisane bona ngiziphi iindlela abangazisebenzisa ezizakwenza imithombo yamandla le ibuyisele umphakathi ngcono namhlanje nangomuso. Okuqakathekileko nge-CBNRM kukuthi ivulela amalungu womphakathi amathuba wokuhlanganyela ndawonye ekuthathweni kweenqunto eziqakathekileko. Ibuye godu itjengise bona iinqunto ezithethweko kufuze zisetjenziswe njani, ngokunjalo nokuthi amahlelo atlanyiweko kufuze bona asebenze njani, ibuye godu ifune nesizo lezazi neendlela zokurarulula imiraro la kufuneka khona.
Imithombo Yamandla Yemvelo: Imithombo yamandla yemvelo yinarha, ihlabathi, amanzi, ummoya, iintjalo kunye neenyamazana. Zoke izintwezi zimnotho wemvelo womphakathi. Ipilo yomphakathi isime ngokuvikelwa kwemithombo yamandla yemvelo le nekuyisebenziseni ngokuhlakanipha. Nakube ayivikelwa kuhle, izakuphela nya, isizukulwani sangomuso singasalelwa lilitho.
Ukuphatha: Abantu bendawo basebenzisa ihlangano yomphakathi ekhona ( i-CBO ) namkha bazakhele etja kobanyana izokutlama amaqhinga amatjha wokuvikela imithombo yamandla wemvelo, ibe yenze nokuthi imithombo leyo isetjenziswe ngengqondo. Ihlangano enjalo kufuze isebenze umphakathi nawuzayithemba - iminyangwayo ihlala ivulekele uwokewoke ofuna ukuhlanganyela nayo emisebenzini yayo. Umphakathi ihlangano leyo uyithatha njengesijamiso esisemthethweni esijamele iinrhuluphelo zawo umphakathi, begodu uyithatha nanjengesijamiso ongasebenzisana naso.
Ngehlangano yawo, umphakathi uvumelana ngeminqopho nemithetho efanako ezakulandelwa mumuntu woke. Kulethwa isizo elivela ngaphandle, la kufuneka khona nelivela kurhulumende, nelivela eenhlanganweni zetuthuko ezinjengeenhlangano ezingasizombuso kunye nebanikelini ngeemali. Nakufumaniseka bona kunemiraro ngehlelo lomphakathelo, amalungwalo afunda emitjhapheni wawo bese ayalungisa la kufuze alungise khona, ukwenzelela bona ihlelo lizokuphumelela. Bakha ubudlelwana bokusebenzisana neminye imiphakathi, neminyango karhulumende, neenkampani zangeqadi kunye nabantu ngamunye ngamunye. Baphakamisa ilwazi labo namakghonofundwabo abe ngcono kobanyana bazokwazi ukulawula nokuthuthukisa imithombo yabo yamandla nomphakathi wangekhabo.
IKOMBANDLELA
Amahlelo avulela abantu bemaphandleni amathuba ahlukahlukeneko wokuziphilisa, isibonelo: amahlelo wokuthoma iindlela ezingcono zokulima nokubhura ngokufuya, namkha amahlelo wokuvula amabhizinisi amancani kobanyana abantu bangathembeli ekulimeni namkha ekutjaleni amahlathi namkha ekuthiyeni iinhlambi kwaphela.
Amahlelo alekelela abantu ukuthi basebenzise imithombabo yamandla yemvelo ngendlela elungileko, njengokuzilinganisela ekusebenziseni kwabo imithombo yamandla yemvelo eyindlala njengeenhlambi namkha iinthelo, kobanyana imithombo le ingazokusetjenziswa ngokweqileko.
Amahlelo alekelela abantu bona basizakale ngemithombo yabo yamandla yemvelo ngaphandle kokuyisebenzisa yoke beyiphele, njengamahlelo wokuthuthukisa zamavakatjho ( njengokuthi nje iimvakatjhi ziyakubhadalela ukuyokubona amahlathi wendawo, ngalokho-ke akubi nasidingo sokuthi kugawulwe imithi yendawo kobanyana izokuthengiswa abantu bakghone ukuthola imali ).
Amahlelo afaka umphakathi ekusebenzisaneni neBhodi YeenQiwi namkha ezinye iinhlangano eziqalene nomsebenzi wokutlhogonyelwa kwemvelo, la umphakathi unelungelo lokusebenzisa inarha khona, nala ubuyelwa khona ngokusebenzisana neenhlanganwezi. Isibonelo salomhlobo wehlelo sivumelwana umPhakathi wakwaMakuleke owasenza ne-Kruger National Park.
Amahlelo aletha amakghonofundwa ebantwini kobanyana bazokukghona ukuzilawulela imithombabo yamandla yemvelo ngcono.
Amahlelo avulela abantu amathuba wokusebenzisa inarha nemithombo yamandla abantu bangayisebenzisela zamasiko, zekolo nezokuzigedla kunye nezokuzingenisela inzuzo
IKOMBANDLELA
Yini Iminqopho Ephambili Ye-CBNRM?
Mithathu iminqopho ephambili ye-CBNRM:
Kukhuphula izinga lepilo nekhwalithi yepilo yabantu bendawo, nokusiza ukuphungula ubuchaka beendawo zemakhaya.
Ukusebenzisa kuhle imithombo yamandla yemvelo kunye nokubabalela amahlelo wokuphilisana kwemvelo. 3..Ukuhlomisa abantu bemaphandleni ngamandla wokuzithathela iinqunto ngokusetjenziswa kuhle ngendlela ebuyiselako kwemithombo yamandla yemvelo.
Ubunengi bamahlelo we-CBNRM abala iinhlangano ezihlukahlukeneko nabantu ngamunye ngamunye abasebenza ndawonye. Laba-ke babantu abasibonelo – abantu abanomsebenzi osibopho ehlelweni. Hlangana nabo kubalwa:
Imiphakathi Imiphakathi ngiyo esibonelo esiqakatheke khulu ukudlula zoke. Kuvamise ukuthi umphakathi ujanyelwe yihlangano esele vele ikhona isibonelo: iHlangano yomPhakathi (i-CBO) njengeHlangano yezeTuthuko namkha ihlangano esebenzisa imithombo yamandla. Kesinye isikhathi umphakathi uzivulela ihlangano etja ezakuphatha ihlelo lawo le-CBNRM .
Abakghonakalisi Abakghonakalisi babantu abasiza umphakathi ukuzivulela nokulawula ihlelo, nabasebenzisana ngobuduze khulu nomphakathi bekufike isikhathi la umphakathi ungasafuni sizo labo khona.
Kuvamise ukuthi abakghonakalisi kube ziinhlangano ezingasizombuso (ama-NGO), ababonisi (abantu bamakghono akhethekileko namkha belwazi elilkhethekileko), namkha iimphathimandla zikarhulumende ezisebenza ' ukusiza umphakathi ukghone ukwenza ', ' ukuthuthukisa umphakathi ' namkha ' ukuraga imisebenzi yomphakathi 'Kesinye isikhathi iminyango yemayunivesithi namkha iinhlangano zerhubhululo nazo zingaba bakhgonakalisi.
Abahlanganyeli Bekoro Yangeqadi La-ke mabhizinisi wangeqadi. Avamise ukuthi abe ngawezamavakatjho namkha asebenze ukudidiyela imithi yesintu. Aletha ibhizinisi lelwazi lechwephetjhe, kunye nemali.
Abomasipaladi Bendawo Nabeenyingi Lezi-ke ziinhlangano zombuso ezitjhidelene khulu nomphakathi, begodu zivamise ukuthwala umsebenzi wokuphumelelisa imithethokambiso karhulumende ngemithombo yamandla yemvelo ekuthuthukisweni komnotho wendawo kunye nekuphunguleni ubuchaka.
ImiNyango KaRhulumende WeliZwe LoKe NeyaboRhulumende BamaPhrovinsi Abantu bendawo bavamise ukuya eminyangweni karhulumende welizwe loke namkha yaborhulumende beemfunda ( bamaphrovisi ) bayokubawa isizo lokuvula amahlelo we-CBNRM. Babeka nemithetho ezakwenza Isiqiniseko sokobana imithombo yamandla yemvelo iphathwa kuhle kobana izokuhlala ikhona.
Abanikeli Beemali Lezi-ke kuvamise ukuthi kube ziinhlangano zamazwe ngamazwe ezifuna ukusiza abantu bemakhaya ukuzelusela imithombo yamandla wemvelo, babe bakghone nokuzivulela amathuba wemisebenzi
Yini Ihlanganyelo?
Ubunengi bamahlelo we-CBNRM asebenza ngehlanganyelo. Ihlanganyelo sivumelwana hlangana kweenhlangano ezahlukehlukeneko nabantu ngamunye abazokusebenzisana ehlelweni elithileko. Ihlanganyelo lineminqopho efanako. Omunye nomunye umsebenzi womhlanganyeli kuvunyelwana ngawo ngaphambi kobana ihlelo lomsebenzi lithome. Boke abahlanganyeli bayavumelana ukulandela imithetho efanako, kanti-ke nakube kunemiraro ehlelwenelo, abahlanganyeli bararulula imiraro leyo ngokuyihlanganyela ndawonye kobanyana ihlelo labo lizokuphumelela.
Amahlelo we-CBNRM angabala nokusebenzisana hlangana:
Nemiphakathi eyakheleneko eyabelana ngemithombo yamandla yemvelo amahlathi, amanzi, amadliselo, utjani bokweluka njll.
Nemiphakathi namabhizinisi wekoro yangeqadi khulu khulu ekuthuthukisweni kwamabhizinisi wezamavakatjho;
Neminyango karhulumende ehlukahlukeneko eqalene nemithombo yamandla yemvelo eyahlukehlukeneko – njengenarha namanzi namkha amahlathi nelwandle;
Nemiphakathi, iinhlangano zetuthuko ezinjengeenhlangano ezingasizo zombuso kunye neminyango karhulumende Iinhlangano ezingasizombuso kuvamise ukuba babantu abasebenzisana nemiphakathi egameni leminyango karhulumende namkha egameni labanikeli ngeemali.
Nemiphakathi, amabhizinisi wekoro yangeqadi kunye neminyango karhulumende la imiphakathi inelungelo lokusebenzisa khona imithombo yamandla yemvelo, urhulumende amnikazi wemithombo yamandla yemvelo leyo, bobabili bahlanganyele namabhizinisi wangeqadi kobanyana kuzokusizakala umphakathi nemithombo yamandla yemvelo.
IKOMBANDLELA
Ukwelusa imithombo yamandla yemvelo msebenzi oqakatheke khulu we-CBNRM ngoba ngaphandle kwemithombo yamandla yemvelo abantu angeze baphile. Kodwana lokhu yingcenye yinye nje tere yomsebenzi i-CBNRM engawenza. I-CBNRM ingabuye godu ivulele umphakathi amathuba amanengi. Naka amanye wawo:
Amahlelo Wokubulungwa Kwemvelo Imiphakathi ingaqhatjhisa ingcenye yenarha yawo eyihlanganyeleko eendaweni ezibomakhelwana ezivikelweko njengeenqiwi zeenyamazana nje.
Umphakathi kunemali ozayithola ngalokhu. Ngaphandle kwalokho, abantu bazakuvulekelwa misebenzi yokusiza ukuqala nokuphatha indawo evikelweko ( imisebenzi enjengabelusi beenyamazana, abakhambisi beemvakatjhi, njll.).
Eminye imiphakathi seyithuthuke khudlwana kuneminye ngokuzivulela yayo indawo yokubulungela imvelo keyawo inarha.
Amahlelo Wezamahlathi Ukuphathwa kwamahlathi ngokuhlanganyela (i-PFM) yindlela yokuvikela amahlathi ngendlela enikela abantu bendawo ilawulo lokuthi amahlathi wangekhabo asetjenziswa njani. Abantu bendawo bangenza iimbawo zokuthola imvumo yokukha imithombo yamandla ethileko ( iinkhwende zokwelapha, amakari wokwelapha, amaqolo wokwelapha neminye imithi yokwelapha, amapali njll.) emahlathini.
Amahlelo Wezokulima Iinqhema zabantu zingakha iinhlangano zokusebenzisana. Eenhlanganweni zokusebenzisana amalungu asebenzisana ndawonye kobanyana azokukhula bese athengisa imikhiqizo elinyiweko namkha athengise ifuyo enarheni yangeqadi namkha enarheni yomphakathi. Likhona isizo elithokala kwarhulumende isibonelo: urhulumende angathwasisela abantu imisebenzi enjengokuvikelwa kokurhurhuleka kwehlabathi, ukwenza ngcono amadliselo kunye nokwenza ngcono izinga lefuyo.
Imiphakathi eyaphumelela ukubuyiselwa iindawo zayo kanengi ifuna isizo leendlela zokuthi ingayisebenzisa njani ngendlela ebuyiselako indawo ebuyiselwe yona. I-CBNRM ingaba ligadango elihle lokuthoma kilokhu, ngokufundisa abantu iindlela ezihle zokulima nokufuya kunye nezinye iindlela zokusebenzisa imithombo yamandla yemvelo ngendlela ebuyiselako. Ingabuye godu isize nabantu ukuthola amakghonofundwa wokuthola iimakethe zokuthengisa ipahlabo neminye imisebenzi abayenzako.
Amahlelo Wezamavakatjho Imiphakathi yendawo ingahlanganyela amahlelo wokuhlanganyelwa nabalawuli bezamavakatjho. Imiphakathi ingaqhatjhisela ingcenye yenarhawo ekampanini yangeqadi.
Ikampani enjalo-ke yona izakuqalana nehlangothi lebhizinisi lesivumelwana, bese kuthi umphakathi utjheja imithombo yamandla yemvelo kunye nomsebenzi wokulawulwa kwenarha. Ikhona imali umphakathi oyitholako, ngokunjalo ikhona nemisebenzi evulekela umphakathi lo.
Amahlelo Wamanzi Imiphakathi ingaba yigcenye yeenHlangano eziLawula iiNdawo eziKhongozela aManzi, yakhe iinHlangano zabaSebenzisi baManzi namkha yakhe iinKundla zeeNdawo eziKhongozela aManzi. Lokhu-ke kufuna isizo leminyango karhulumende, njengomNyango wezaManzi nezamaHlathi ( i-DWAF) kunye naboMasipaladi beenYingi.
Ukwakhiwa Kwamabhizinisi Amancani I-CBNRM ingasiza ukuvula amabhizinisi amancani ibe iveze neendlela ezitja zokungenisa imali, ngokuqalelela ukusetjenziswa ngokuyelela kwemithombo yamandla wemvelo.
Ukwakhiwa Kweenhlangano Zendawo Imiphakathi ingathola ilwazi namakghonofundwa wokuvula nokuphatha iinhlangano zawo nokuhlela nokuzilawulela amahlelo. Ngeenhlanganwezi ingenza Isiqiniseko sokobana inesandla selawulo ekuthuthukisweni kwendawo yangekhabo.
Ukwenziwa Ngcono Kwepilo Amahlelo aphumelelako we- CBNRM angaba nakwenzako ekuthuthukiseni izinga lepilo emphakathini. Iindlela zokulima ezingcono nezokulawulwa kweenyamazana nezeendawo zeenhlambi zingenza bona kube nokudla okunepilo engcono. Amabhizinisi amancani aphethwe kuhle angandisa imali etholwa makhaya ngamakhaya, ngaleyindlela-ke akghone ukuqalana neendleko eziphezulu zezifo ezimbi ezinjenge-HIV/AIDS. Ukulawulwa kuhle kwamahlathi kungasiza ukuveza nokutholakala kweentatha zesintu ezingaletha ubungcono ezifeni, nokutholakala kwegodo lokwakha amabhokisi womngcwabo nokutholakala kweenkuni zokubasa emingcwabeni njengobanyana siya ngokwanda nje isibalo sabantu ababulawa yintumbantonga. Iinhlangano ezivulelwe ukuphatha amahlelo we-CBNRM nazo zingasiza ukuthola isizo lezamaphilo elingatholakala kwarhulumende nakabanye abahlanganyeli. I-CBNRM ayikwazi ukwelapha abantu abagulako, kodwana ingalenza libe ngcono izinga nekhwalithi yepilo yomphakathi, ngalendlela-ke ukghone ukujamelana nobudisi bamagulo.
IKOMBANDLELA
Ukunikelwa Kwamathuba Wefundo Nokuthwasisa
Abantu abakhulu abasehlelweni le-CBNRM bavamise ukufuna ukuthwasiswa kobanyana ikghono labo lokufunda lizokuba ngcono, bakwazi nokufunda ngcono, ngokunjalo nelwazi labo lokubala lizokuthuthukathuthuka. Eenkolweni i-CBNRM ingafakwa ehlelweni lamakghonofundwa wepilo, eemfundweni ze-mathematics, naku-bilogy kunye neemfundweni zesayensi. Abafundi bangenza litho likhulu emahlelweni we-CBNRM ngokubuthelela ilwazi nekulekeleleni ukubeka ilihlo emahlelweni ukuthola bona nangambala bayafika eminqopheni yabo na. Iinkolo zemaphandleni nabotitjhere bakhona baba bahlanganyeli abahle be-CBNRM – bangasiza ngendawo yokubambela imihlangano, nemihlangano yeemfundobandulo, basize nangamafowuni nangamafeksi, babuye basize nangelwazi labo lokufunda nokutlola kunye nele-accounting.
Ukunikelwa Kwabantu Abasikazi Nabantu Abanganalitho Ilizwi
Ilizwi labantu abasikazi, nelabantu abatjha, nelabantu abanganalitho kunye nelabantu abaqhwalileko kuvamisile ukuthi lingezwakali emphakathini. I-CBNRM inikela amalungu womphakathi "athulileko" ithuba lokukhuluma ezwakalise ilizwi lawo ngalokho okuwatshwenako. Lokhu-ke kungebanga lokobana i-CBNRM ifuna zoke iingaba zomphakathi zibe nelizwi eendabeni zomphakathi. Okhunye kukuthi amahlelo we-CBNRM avamise ukuqothela abantu abanganalitho namalungu womphakathi adinge khulu khulu.
Ukusebenzisana NoRhulumende WeNdawo
phungula ubuchaka thuthukisa indawo kobanyana izokuba namathuba womnotho adzimeleleko kunye nepilo engcono.
vikela imithombo yamandla yemvelo.
IKOMBANDLELA
I-CBNRM ayikho eSewula Afrika nje kwaphela. Njengoba kunamahlelo ayipumelelo eSewula Afrika nje, njengesivumelwana somphakathi wakwaMakuleke ne-Kruger National Park, nemazweni esakhelene nawo, nakamanye amazwe ephasini, imiphakathi iyabuthana ukulawula imithombo yayo yemvelo ngendlela ebuyiselako, kobanyana kuzokusizakala umuntu woke. Umnqopho ofanako kikho kokokhu ayisikho ukuphungula ubuchaka nje kwaphela – ngitjho nanyana lokhu kuqakatheke kwamambala nje. Amahlelo ephasini zombelele aphathelene naneenrhuluphelo zabantu zekolo nezamasiko kunye nezehlalakuhle, nepilo ehle enesithunzi. Abantu bayalimuka bona i-CBNRM ingasebenza, begodu ingaveza ubuhle bamambala.
Urhulumende wekhethu utlikitle iimvumelwana zamazwe ngamazwe eziqakathekileko ngokuvikelwa kwemithombo yamandla yemvelo nangokuphungulwa kobuchaka. IimVumelwana zamaZwe ngamaZwe lezi, kunye nemiThetho nemiThethokambiso yeSewula Afrika ngokuvikelwa kwemithombo yamandla yemvelo nangokuphungulwa kobuchaka iyatholakala nge-CD ephethe ikombandlela le, namkha ungazithola emNyangweni wezeBhoduluko nezamaVakatjho.
IKOMBANDLELA
ISIGABA 2
Amaphuzu Alikhomba Aphambili Wekambisolawulo Nekombandlela
Kilesisigaba siqala amaphuzu alikhomba aphambili wekambisolawulo wokuphumelelisa ihlelo le-CBNRM. Kelinye nelinye iphuzu lekambisolawulo kunekombandlela esiza ukuqinisekisa ukuthi ikambisolawulo iyakheleka ehlelweni lakho:
Iphuzu Lekambisolawulo 1 Kulandelwa imihlobohlobo yeendlela zokuziphilisa, ukuphungula amathuba wengozi nakungenzeka kuvele ihlekelele yemvelo namkha yezomnotho .
Iphuzu Lekambisolawulo 2 Kunzinzwa phezu kwesisekelo somthombo wamandla wemvelo, sibe senziwe ngcono, kobanyana imithombo yamandla yemvelo izokuragela phambili ngokuphilisa abantu namhlanje nangomuso.
Iphuzu Lekambisolawulo 3 Iinhlangano zendawo, sekubalwa norhulumende wendawo kunye neenhlangano zomphakathi, ziyasebenzisana ukulawula imithombo yamandla yemvelo yendawo kobanyana kuzokusizakala abantu bendawo kunye nebhoduluko langekhabo.
Iphuzu Lekambisolawulo 4 Abantu basizakala mbala kezomnotho, zokuhlalisana, zamasiko nezekolo ekulawuleni kwabo imithombo yamandla yemvelo ngendlela elungileko.
Iphuzu Lekambisolawulo 5 Kunemithethokambiso nemithetho enamandla, begodu imithetho le isetjenziswa bajameli bomphakathi abasemthethweni neenhlangano ezijamele umphakathi ezisemthethweni la kukghonakala khona.
Iphuzu Lekambisolawulo 6 Kunikelwa isizo langaphandle ukukghonakalisa amahlelo wendawo. Ilwazi nelimuko labantu bendawo kuyahlonitjhwa.
Iphuzu Lekambisolawulo 7 Buzwisiseka kuhle uburholi bendawo kanti godu uburholi bendawo buwasekela ngokupheleleko amahlelo we-CBNRM. IKOMBANDLELA
IKOMBANDLELA YEPHUZU LEKAMBISOLAWULO 1
Kulandelwa imihlobohlobo yeendlela zokuziphilisa, ukuphungula amathuba wengozi nakungenzeka kuvele ihlekelele yemvelo namkha yezomnotho
Iba nendawo yemihlobohlobo yeendlela zokuziphilisa. Ubunengi bemizi yemaphandleni isebenzisa iindlela zokuziphilisa ezingaphezu keyodwa.
Lokhu-ke kuyivikela eengozini zokuthi nakungenzeka ilahlekelwe ngomunye umthombo wemali, ikwazi ukusala neminye. Abantu akukafanelli bona bathembele emahlelweni we-CBNRM kwaphela njengendlela yokuziphilisa.
Khumbula, akusimuntu woke othathela imithombo yamandla yemvelo phezulu ngokufana. Kabanye abantu, imithombo yamandla yemvelo itjho imali nomthombo wokuziphilisa. Kabanye abantu imithombo yamandla yemvelo iqakatheke kezamasiko namkha kezomlando nje kwaphela. Akusimuntu okuzabona imithombo yamandla yemvelo ngelihlo lakasomvelo yena olwela ukubabalela imvelo. Abantu abahlukahlukeneko banezinto ezihlukahlukeneko abazibekele ukuthi kufuze kwenziwe zona ntanzi ngaphambi kwezinye.
Khuthaza abantu bamakghono ahlukahlukeneko ukuthi bafake isandla.
Sebenzisa imihlobo yelwazi neyamakghonofundwa ehlukahlukeneko eminengi ngokukghonakalako. Iinhlangano zendawo eziku-CBNRM kufuze. Abantu baragela phambili ngokukghona ukuziphilisa ngeendlela ezihlukahlukeneko.
Isibonelo, batjala ukudla, bafuye, bathengise amaqanda, benze imisebenzi yezandla, bathengise izandla zabo, bakhe iinhlahla zesintu ( zokwelapha), bakhe utjani bokufulela, bafune nokudla kwelwandle, benzele iimvakatjhi ezikhamba zibukela indawo imisebenzi ethileko.
Abantu abakaqali amahlelo we-CBNRM kwaphela ukuziphilisa.
zijamele zoke iinqhema emphakathini. Abantu abasikazi kuvamise ukuba ngibo khulu khulu abasebenzisa imithombo yamandla yemvelo, begodu ngibo abanelwazi namakghonofundwa amanengi khulu abangasiza ngawo. Nje-ke yenza Isiqiniseko sokobana kunendawo la kuzakungena khona isizo lelwazi, nelamakghonofundwabo, kunye nelwazi lokwenza izinto.
Ilwazi Lesintu Namasiko Ahlukahlukeneko Kuqakathekile. Abantu bekhethu bamasiko ngamasiko, begodu bayehlukahluka ngokwenza izinto. Elinye nelinye isiko linelwazi namakghonofundwa aqakathekileko elingasiza ngawo abanye abantu. Umahluko okhona hlangana namasiko nelwazi labantu mumahluko omuhle, hayi omumbi – umahluko loyo ungangezelela epumelelweni yehlelo.
Ungathomi...
ukwenza amahlelo aphungula iindlela ezikhona abantu abangaziphilisa ngazo.
ukuweqisa amehlo umahluko wezamasiko okhona emphakathini. Mhlamunye ungacabanga bona lokhu kuzakwenza umsebenzi wokuphatha ube lula, kodwana eqinisweni kungenza izinto zibe budisi khulu.
IKOMBANDLELA
IKOMBANDLELA YEPHUZU LEKAMBISOLAWULO 2
Kunzinzwa phezu kwesisekelo somthombo wamandla yemvelo , sibe senziwe ngcono, kobanyana imithombo yamandla yemvelo izokuragela phambili ngokuphilisa abantu, namhlanje nangomuso.
Yenza Isiqiniseko sokobana imithombo yamandla yemvelo ingasetjenziselwa ukuzingenisela imali namkha obunye ubuhle. Yenza Isiqiniseko sokobana abantu bayalimuka bona ayini amandla wemali wemithombo yamandla yemvelo, nokuthi bayalimuka bona ukuyisebenzisa kuhle imithombo yamandla yemvelo kungasiza ngani.
Tlhogomela Ube Uvikele Imithombo Yamandla Yemvelo.
Phela ingavaleka imithombo yamandla yemvelo le, ne-CBNRM ayisekho. Beka imithetho ezakulawula bona ngubani ovunyelwe ukukha imithombo yamandla yemvelo le, nokuthi ingakhiwa nini, kuphi, kangangani.
Abahlawuliswe labo abaphula imithetho, kanti nehlelo lekambiso nelokuziphatha akube ngelizakusekelwa mumuntu woke.
Yakha ihlelo elisebenzisekako lokulawula imithombo yamandla yemvelo. Yakha ihlelo elizwakala kuhle lokuvikela nokusebenzisa imithombo yamandla yemvelo. Kufuze kube lihlelo elisebenzisekako, hayi eliveza iimfiso nje kwaphela. Sebenzisa ilwazi labantu bendawo lemithombo yamandla yemvelo, kunye nelwazi nelimuko lababelani abanjengeenhlangano ezingasizombuso kunye neemphathimandla zembusweni.
IKOMBANDELELA
Ukuphatha okuhle kutjho ukuthi minengi imithombo yamandla yemvelo engcono. Zinengi iimbaza ezitholakalako, zikulu neendawo la kusikwa khona utjani obuhle, kumila imbewu yeentjalo ehle emahlathini, kanti neenyamazana nazo zandile.
Tjheja Ukuthi Imithombo Yamandla Yemvelo Ingasetjenziswa Ngokweqileko.
Soke isikhathi tjheja uyelele bona imithombo yamandla yemvelo isebujameni obuhle, begodu ingasetjenziswa ngokweqileko. Lokhu-ke kubizwa ngokuthi kubeka ilihlo. Abantu abasebenzisa imithombo yamandla, nabanye emphakathini kufuze bahlanganyele ekuthathweni kwesiqunto sokuthi uzakwenziwa njani umsebenzi wokubeka ilihlo lo. Ungalindeli bona abantu bazakulandela imithetho abangakhange banikelwe ithuba lokuphosela imibonwabo ekwenziweni kwayo! Ikambiso yakho yehlelo kufuze bona ifake nerherho lokubekwa kwelihlo phezu kwemithombo yamandla yemvelo, ukwenza iqiniso bona ivikeleka kuhle.
Landela Ikambiso Yokuphatha Evumela Amatjhuguluko. Beka inembo, tjheja ubeke ilihlo ebujameni bemithombo yamandla yemvelo bese uyacabanga bona uzakuthatha magadango maphi nawubona iintjengiso zemiraro.
Buyisela Ingcenye Yemali Ebonakalako Ebuya Emahlelweni Emsebenzini Wokuphatha Imithombo Yamandla Yemvelo neyokondla isisekelo semithombo yamandla.
Fundisela Abantu Umsebenzi Wokuphatha Imithombo Yamandla Yemvelo. Fundisa uthwasise abantu abalungileko ( abafaneleko ), kobanyana bazokwazi ukuthatha umsebenzi wokulawulwa kwemithombo yamandla yemvelo.
Ungathomi...
ukucabanga ukuthi ubuhle obuvela emithonjeni yamandla yemvelo buzakwenza abantu bendawo bayiphathe kuhle nangokuyibabalela imithombo yamandla yemvelo – lokhu kufuze ukwenze bona kuzokwenzeka ngabomu. Ihlelo le- CBNRM litjho khona lokhu-ke!
ukukholwa bona i-CBNRM itjho 'ukuthambisa' isandla somthetho. Imithetho kufuze ibekwe ibe ilandelwe. Kufuze bahlawuliswe abantu abaphula umthetho.
ukulindela bona yoke into ibe semtshetsheni ngaphambi kobana uthome ukwenza okhunye – angeze lifike lelolanga! Kiwo woke amahlelo kukhona ubungozana – linga ukuphungula ubungozi obungaba khona ngokuhlela izinto ngokuyelela nangokuba nesandla sokuphatha esihle.
IKOMBANDLELA
IKOMBANDLELA YEPHUZU LEKAMBISOLAWULO 3
Iinhlangano zendawo, sekubalwa norhulumende wendawo kunye neenhlangano zomphakathi, ziyasebenzisana ukulawula imithombo yamandla yemvelo yendawo kobanyana kuzokusizakala abantu bendawo kunye nebhoduluko langekhabo
Ihlelo kufuze lliphathwe siqhema namkha ihlangano yendawo, ephethe umsebenzi wokulawula nokuthatha iinqunto. Le-ke kungaba yihlangano esele vele ikhona namkha kungenzeka kufuneke bona uvule ihlangano etja nakube ayikho elungele lomsebenzi kilezo esele vele zikhona.
Yenza Isiqiniseko sokobana woke umuntu uyakwazi ekufuze akwenze ehlanganweni, azi nokuthi ngimiphi imisebenzakhe. Kufuze unande ubamba imihlangano kobanyana woke umuntu azokwazi ukuthi kufuze asebenze njani ehlelweni lenu, azi nokuthi nangambala wenza lokho ekwavunyelwana ngakho. Tlola umthethosisekelo otjho imisebenzi yamalungu wehlangano yenu.
Abajameli kufuze
Bajamele Iinqhema Mbala Emphakathini. Abajameli kufuze babonisane nesiqhema abasijameleko, begodu kufuze nokuthi banande bababuyisela umbiko wakho koke ekufuze bakwazi. Kufuze kubekelwe isikhathi ngeqadi sokubamba lemikhulumiswana yokubonisana nokubuyisa imibikoUkujamela isiqhema kutjho ukuthi uye lapho ngoba uthunywe siqhemeso, awukaziyeli wena ngokwakho.
Ihlangano yokuphatha yendawo isebenza kuhle begodu umsebenzayo iwuthathela phezulu.
Isebenza ngokubambisana namalungu womphakathi kunye nabahlanganyeli bangaphandle, ukwenza isiqiniseko sokobana ihlelo le-CBNRM liletha ubuhle ebantwini, libe livikele nemithombo yamandla yemvelo.
Yenza Isiqiniseko sokobana Kunomrholi Nesiqhema Somsebenzi Komunye Nomunye Umsebenzi Omkhulu Ekufuze Wenziwe.
Abarholi kufuze babe ziinkutani abantu abamandla, abanomfutho, abanesikhathi namakghonofundwa wokusunduza ihlelo lenu lithuthuke. Thola ube usekele iinkutani ezitja, wenze neqiniseko sokobana lezi esele zikhona uyazitjheja. Abantu abathatha umsebenzi woburholi kufuze babe nesikhathi sokwenza umsebenzabo ngefanelo.
Tjheja Khulu Khulu Abantu Abatlhaga Khulu Emphakathini. Linga ukuzalisa iindingo kunye nokuvikeleka kwesikhathi eside kwabantu abatlhaga khulu ngibo abaneendingo khulu. Beka imithetho ezwakala kuhle umuntu woke ozakukghona ukusebenza ngayo. Yenza isiqiniseko sokobana liyezwakala ilizwi labatlhage khulu nabanganalizwi, khulu khulu abantu abasikazi abatlhagako nelutjha elitlhagako.
Nqopha Ukunikela Amandla Amanengi Ngokungakghonakalako Nelawulo
Ebantwini Abasebenzisa Imithombo Yamandla Yemvelo.
Ekugcineni, nasele bathole ilwazi elifaneleko namakghonofundwa abawathole ekuthwaseni, abasebenzisi bemithombo yamandla yemvelo kufuze kube ngibo abaphatha ihlelo lenu, ukufika la bakghona khona.
Beka Imibandela Ezwakalako Yokusetjenziswa Kwenarha Nemithombo Yamandla.
Ehlelweni lakho lokuphatha nokulawula nemthethwenisisekelo, itjho kuhle kuzwakale bona abantu kufuze benzeni ngaphambi kobana bathole amalungelo wokusebenzisa inarha nemithombo yamandla. Nakufunekako, thola nesizo langaphandle elizakulekelela ukuhlela nokubeka imibandela le.
Nikela Abantu Ukuvikeleka Kwesikhathi Eside Namalungelo
Wemithombo Yamandla Nawenarha. Ufuna abantu basebenzise isikhathi sabo namandlabo ekulawulweni kwemithombo yamandla yemvelo. Angeze bakwenze lokhu ngaphandle kobanyana basazi bona kunobuhle besikhathi eside abazabuthola, bona nabemakhabo namkha bemizabo.
IKOMBANDLELA
Yenza Iqiniseko sokobana Abantu Bayazi Bona Urhulumende
Wenzani Ku-CBNRM. URhulumende weNdawo, wesiFunda kunye noweliZwe loKe boke banemithethokambiso namahlelo athinta i-CBNRM. Abantu kufuze bazi ngamahlelo la ngokunaba kwawo, bazi nangokuthi wabo amahlelo eendaweni zemakhabo wona athinteka njani. Kufuze balimuke ukuthi sabo isandla singena njani ekambisweni ye-CBNRM ngokuphelela kwayo elizweni loke, e-Afrika kunye nephasini loke.
Qunta kobana Amakhosi Namakhosana Azakulima Ndima Bani Kilelihlelo. Umphakathi kufuze kube ngiwo oquntako ukuthi amakhosi namakhosana ayajanyelwa namkha njani na ehlanganweni ye-CBNRM.
Beka Amalungelo Nemisebenzi Yendawo Ezwakala Kuhle.
Cabanga, ngendlela elungileko, yedemokhrasi nangendlela evunyelwa mthetho kobana ngubani onamalungnelo kimiphi imithombo yamandla yemvelo nakiziphi iindawo, nokuthi ayini amalungelo lawo, ngokunjalo nokuthi iyini imisebenzi leyo.
Sebenzisa Ilwazi Labantu Bendawo, La Kukgonakala Khona.Linga ukuthola umahluko okhona ngekolelo nangelwazi hlangana nabantu. Sebenzisa ilwazi labantu bendawo, nelwazi lendabuko la lizakusiza khona ukuphumelelilsa iminqopho yehlelo. Ngezelela lokhu elwazini nelimukweni
Limuka Bona Ukwakha Ihlangano Msebenzi Obuthaka.
IKOMBANDLELA
UmKhandlu WeNdawo Kufuze Bona Ujamele Imisebenzi Ye-CBNRM
ube uvule isiqhema somsebenzi se-CBNRM esesizakusebenza nehlangano yendawo emahlelweni we-CBNRM. URhulumende weNdawo uqalene nomsebenzi oqakatheke khulu ekufuze awenze ekuhleleni nekuvuleni amahlelo we-CBNRM. Woke amakoro ahlukahlukeneko emphakathini kufuze bona abe nabantu abawajameleko kilesisiqhema somsebenzi – isibonelo: ababhadali bezenzelwa, amayuniyoni wabasebenzi, iinhlangano zabomma, ilutjha, iinhlangano zekolo, amabhizinisi amancani, abathengisi abasakhasako abantu bemisebenzi yezandla kunye nabantu abangasebenziko.
Vula Isiqhema Esizakusekela I-CBNRM Elizweni Loke. Isiqhemesi kufuze bona sithwale umsebenzi wokujamela i-CBNRM emahlelweni welizwe loke aphathelene nemithetho yezebhoduluko kunye nemithethokambiso yakhona, kunye nanokulekelela ngokusiza abasebenzi beemfunda ngeemfunda kunye nalabo abasebenza emmangweni.
emahlelweni weminyango ngeminyango kunye nawokuthwasisa kiborhulumende beendawo.
Ungathomi ...
ukuwalinganisela phezulu khulu amandla wokuphatha weenhlangano zendawo.
ukukuthathela phasi ukuqakatheka kwabarholi bendawo nabajameli bendawo ngoba phela leli lihlelo lendawo, elidoswa phambili babantu bendawo leyo.
ukusithathela phasi isidingo esikhulu sesekelo elihlala lifuneka eenhlanganweni ezisathuthukako. Isese yide indlela ekusafuze uyikhambe lapha!
IKOMBANDLELA
IPHUZU LEKAMBISOLAWULO 4
Abantu basizakala mbala – kezomnotho, zokuhlalisana, zamasiko nezekolo – ekulawuleni kwabo imithombo yamandla yemvelo ngendlela elungileko.
Beka Iminqopho Ezwakala Kuhle Nekghoanakalako. Bawa boke abahlanganyeli bona bazinikele emsebenzinabo. Ukwenza iinthembiso ezikulu ongeze wakghona ukuzigcwalisa kuzakubangela wena imiraro ngokukhamba kwesikhathi. Tjheja bona isizo elivela ngaphandle lilodwa angeze laba siqinisekiso sepumelelo yamahlelo we-CBNRM, begodu angeze laba siqiniseko sokobana ipumelelo yamahlelo we-CBNRM le izakuhlala ikhona. Bawa umphakathi bona uzinikele, usize ngongakghona ukusiza ngakho emahlelweni la, ngitjho nanyana kungaba lisizo lokulinganisa nje kwaphela.
Qalana Namaqiniso Njengoba Anjalo Ngobuhle Behlelo Lakho. Nakube uzokuthoma amabhizinisi amancani asekelwe mithombo yamandla yemvelo, yenza Isiqiniseko sokobana amabhizinisi lawo azakuba nethuba elihle lokukphumelela. Ungafuna ngitjho nesizo langaphandle lizokuqala amathuba wepumelelo yebhizinisi ofuna ukuyivula ngaphambi kobana uyivule, nakube kuyafuneka bona wenze njalo
lokhu-ke kuzakusiza ngokukukhanyisela ngokuthi ibhizinisi ofuna ukuyivula leyo inethuba elingangani lokuphumelela.
Lungiselela Imihlobo Ehlukahlukeneko Yobuhle Obuzakuvezwa Lihlelo. Abantu bazakulindela ukubona imiphumela yamsinya ezakuvezwa lihlelo lakho, ngalokho-ke kufuze ulinge ukwenza Isiqiniseko sokobana
IKOMBANDLELA
Abantu bayathokozwa ngemizamo abayenzako yokwelusa imithombabo yamandla yemvelo. Babambelela esilinganisweni ababekelwe sona sobungako bemithombo yamandla yemvelo abangabusebenzisa, bathola imali ehle ngepahlabo, bazenzela nenye imadlana ngaphezulu ngokudlulisela umsebenzabo nakezinye iindawo. Abogadi bomphakathi bavimbela amaphandle angebi iintjalo neenyamazana zomphakathi.
kuzakuba nemiphumela yobuhle ezakubonakala ngemva kwesikhathi esifitjhani. Khulumisana nabanikeli ' ngeemali zokusikimisa ibhizinisi ' eengabeni zokuthoma zehlelo lakho. Kodwana woke umuntu kufuze bona azi bona angeze babone umphumela weenthukuthuku zabo zibekwa nje. Eminye yemiphumela yesikhathi eside ingabonakqala ngemva kokusebenza nzima kwawo woke umuntu.
Yenza Isiqiniseko sokobana Abantu Basizakala Mbala. Kuzabasiza kwamambala abantu bendawo ukuvikela nokulawula imithombabo yamandla – ukusetjenziswa kwendawabo, isikhathi sabo, amandlabo, namatjhuguluko endleleni abenza ngayo izinto. Kufuze balimuke bona ubuhle be-CBNRM ngibo obuzakuthokoza yoke imizamabo yokuphatha kuhle imithombabo yamandla yemvelo.
Kufuze Kube Nemakethe La Kuzakuthengiswa Khona Ipahla Yehlelo Le-CBNRM.
Abantu kufuze bona bakwazi ukuthengisa ipahla abayivezako ehlelweni le-CBNRM. Nakube akunamakethe yepahlabo, lizakufadalala ihlelo labo. Ukumaketha yingcenye eqakatheke khulu yokuhlelelwa kwebhizinisi. Isizo langaphandle nelabahlanganyeli kungaba lisizo eliqakatheke khulu lokuthola indlela yokungena eemakethe.
Yakha Amakghonofundwa Webhizinisi. Amakghonofundwa 'wamabhizinisi (zokuphatha, zeemali, zokulawula) aqakatheke khulu epumelelweni yehlelo. Yenza Isiqiniseko sokobana unabantu abanamakghonofundwa afaneleko kwekuthomeni kwehlelo lakho ( sebenzisa isizo langaphandle nakube kuyafuneka ) bewuhlelele nokufundisa abantu bendawo amakghonofundwa athileko njengengcenye yehlelo lakho. Lokhukuzakusiza mbala ngomuso.
Ubuhle Be-CBNRM Angeze Kuyirarulule Yoke Imiraro emphakathini. I-CBNRM angekhe kuthi zisuka nje ibe seyiphe abatlhagako ukudla, namkha inikele woke umuntu umsebenzi. Nanyana kunjalo, i-CBNRM iyingcenye eqakatheke mbala yokwakha umphakathi onamandla nonekusasa elihle, ngokusekelwa kutjheja kwawo imithombo yawo yemvelo yamandla kunye nokuyisebenzisa ngendlela elungileko. Nakungasinjalo, imithombo yamandla yemvelo yomphakathi wendawo izakusetjenziswa iphele nya, isizukulwani sangomuso singasalelwa lilitho. Ikombandlela
Abantu Abafaka Isandla Khudlwana, Namkha Abazinikela Khudlwana, Bazakulindela Kobana Nabo Babuyelwe Ukudlula
Abanye. Nokho-ke ubuhle behlelweli kufuze bona bufike ebantwini abanengi ngokungakghonakalako, khulu khulu abantu abatlhaga khulu. Kungenzeka ukuthi akusikunengi abangakghona ukusiza ngakho ehlelweneli, kodwana nokho ngibo abadinge khulu khulu ukudlula abanye.
Yenza Isiqiniseko sokobana Abantu Ababuyelwa Yimali Nje Kwaphela.Abantu bazakukhuthazeka nababona eminye imihlobo yobuhle ifika emphakathini nayo. Hlangana nalemihlobo yenzuzo kubalwa : ukuvikelwa mthetho eengozini ezivela ngaphandle kwenarha yekhabo nemithonjeni yamandla yemvelo yangekhabo; isekelo lechwephetjhe, leemali kunye nelepolitiki ekwakhiweni kweenhlangano zendawo; ifundo nokuthwasiselwa amakghonofundwa wokuphatha mithombo yamandla yenarha; imisebenzi yokukghonakalisa; ukukghona ukubolekwa iimali mabhanga nelinye isizo lokuraga amabhizinisi. Ubuhle kezamasiko nezekolo buqakatheke khulu. Ummoya wepumelelo ngokusebenzisana ndawonye, ummoya wokuqakatheka komuntu ngamunye ovela ekusebenzeni ngokuzinikela, ukuqiniswa kwamagugu, amasiko nelwazi lomphakathi – boke lobubuhle bakha umphakathi ngokulingana nobuhle bemali, namkha kesinye isikhathi ukudlula ubuhle obulethwa yimali namanye amagugu aphathekako.
Ungathomi...
ukuthoma amahlelo angenisa imali ngaphandle kobanyana usazi bona ipahla yamahlelo lawo uyoyithengisa njani, kuphi.
ukuthembisa ubuhle ongeze wakghona ukubenza.
ukwenza umphakathi uthembele ebanikelini ngeemali namkha kurhulumende. Amahlelo kufuze bona athome ukuzibhadalela wona ngokwawo msinyana ngokungakghonakalako.
ukufuna ukuthoma ukucabanga ngokuthoma ihlelo le-CBNRM ngaphandle kobanyana iminyango karhulumende ozabe usebenzisana nayo iyisekela ngokupheleleko ikambisolawulo ye-CBNRM.
ukucabanga bona boke abantu imithombo yamandla yemvelo bayithatha ngendlela efanako nabatlhogomeli bemvelo .
ukuthoma ihlelo ungakasebenzi waqeda inembo nomnqopho walo wesikhathi eside.
Kunemithetho kambiso imithetho le isetjenziswa bajamelil bomphakathi abasemthethweni neenhlangano ezijamele umphakathi ezisemthethweni, la kukghonakala khona.
Nikela Umphakathi Ithuba Lokuthatha Iinqunto Zemithethokambiso.
Imithethokambiso iyafuneka kizo zoke iinhlangano nakiwo woke amahlelo Phela imithethokambiso ngiyo etjhoko bonyana ihlangano iyokwenzanjani
Umphakathi kufuze bona uthome zibekwa nje ukuba nelizwi ekubekweni kwemithethokambiso yehlangano neyehlelo.
Tjhugulula Imithethokambiso Nakube Kunefuneko Yokwenza Njalo.
Ihlangano nayikhulako, nawe uthoma ukusebenzisa amahlelo wayo, kungenzeka uthole ukuthi eminye imithethokambiso ayisasebenzi. Kungenzeka kufuneke bona utjhugulule umthethokambiso kobanyana uzokwazi ukwenza lokho ofuna bona ukwenze.
3. Imitlolo yomthethokambiso kufuze bona itlolwe ngelimi elizwakala lula. Yenza ukuthi imithetho- kambiso l e ibekeke lula ngendlela ekghonakalako, kobanyana izokuzwiwa mumuntu woke. Imithetho-kambiso le itjhugululele ngakamanye amalimi nakube kunefuneko yokwenza njalo. Yenza isuqiniseko s sokobana amalungu womphakathi ayayifumana imitlo nakayifunako
Imithetho nemithetjhwana iyasetjenziswa ibe ilandelwe.
Abantu bayavumelana ngamalungelwabo nangemisebenzi yabo esibopho.
Umphakathi uthatha iinqunto ngokuthi uzayisebenzisa njani imithombo yawo yamandla yemvelo.
Isilinganiso sokuthi umphakathi ungayisebenzisa kangangani imithombo yamandla yemvelo sibekwa ngiwo ngokwawo umphakathi, ngokuboniswa zizazi.
IKOMBANDLELA
Imithethokambiso Yendawo Isebenzele Phezu Kwemithethokambiso Yelizwe Neyeemfunda. Kunemithethikambiso yelizwe neyeemfunda ethinta i-CBNRM. Ungasebenzisa imithethokambiso le ukwakha yakho imithethokambiso nemithetjhwana yendawo, kodwana nokho uzakwenza amatjhuguluko azokukhambisana neendingo neemfuneko zendawo yangekhenu. Ihlelo lakho nalisolo likhula, ungakhulumisana norhulumende kobana enze imithetho nemithethokambiso emitjha, namkha enze amatjhuguluko kile ekhona, ngokuya kwalokho ozabe sewukubonile ku-CBNRM.
Urhulumende wesiyingi norhulumende wendawo banekambiso abahlela ngayo amahlelo ama-IDP. Ama-IDP aneminqopho efanako neye- CBNRM. Ngebanga lakokhu-ke, kufuze bona usebenzisane ngokubambisana norhulumende wesiyingi norhulumende wendawo. Yenza Isiqiniseko sokobana imithethokambiso yakho neminye imithetho iyakhambisana nemithetho nemitlamo yomKhandlu oPhetheko. Kunengi khulu enizakusizakala ngakho ngokusebenzisana ndawonye.
Urhulumende Wendawo Nguye Oyisika.
Ngoba urhulumende wendawo unomsebenzi oqakatheke khulu wokukhwezelela i-CBNRM, urhulumende unesibopho sokuqinisekisa bona urhulumende wendawo ukulungele ukusekela iinhlangano zendawo ngamahlelwazo we-CBNRM. Iimphathimandla zendawo kufuze bona zithwasiselwe ukulekelela ekulungiseleleni iimphakamiso zamahlelo ezenziwe ziinhlangano zomphakathi.
Iminyango Karhulumende Kufuze Yenze Isiqiniseko sokobana Imithetho, Imithethokambiso Kunye Neemvumelwana Zendawo Ziyalandelwa. Umsebenzi weemphathimandla zeminyango yembusweni (karhulumende ) kufuze bona ubekwe ilihlo , ukwenzelela ukuqinisekisa bonyana zinikela isizo elifaneleko emahlelweni wendawo.
Imithethokambiso Kufuze Ibe Namandla Wokusebenza. Ihlawulo kufuze bona iye ngokuqiniswa nakusolo kuphulwa imithetho. Vumela iimphathimandla zeenkhundla eziphasi zizicabangele ngokubona kwazo nazisebenzisa umthetho. Obunye nobunye ubujamo bezinto behlukile kobunye.
Nikela Ihlangano Yomphakathi Amandla Wokuphatha Nasele Ikulungele Lokho. Amandla wokuphatha nokunqophisa imithombo yamandla yemvelo kufuze anikelwe ihlangano yendawo emveni kobana seyijanyisiwe, ijanyiswe ngokwekambiso efaneleko.
IKOMBANDLELA
Bekela Ngeqadi Imali Yokuthwasisa Abantu Ehlelweni Le- CBNRM, kobanyana uzokuhlala uthuthukisa amakghonofundwa wabantu bendawo kobana bazokukghona ukuzelusela imithombabo yamandla yemvelo. Abanye abahlanganyeli, sekubalwa nabomasipaladi, nabo kungenzeka kufuneke bona bathwasiswe, kobanyana bazokwazi ukwenza umsebenzi ekufuze bawenze ku-CBNRM. Funisisa ngayo yokeimithombo yesizo leemali engaba khona ( ama-SETA, amahlelo wokufundisa njll)
Yenza Isiqiniseko sokobana Iminyango Karhulumende Ngokwahlukahlukana Iyakghona Ukusebenzisana. Omunye nomunye umnyango kufuze ukhethe bona uzakwenza msebenzi bani ku- CBNRM, bese uyathoma uyasebenza-ke. Kufuze iminyango le ivule iinkhundla ezikhethekileko ze-CBNRM kurhulumende welizwe loke, kiborhulumende beemfunda, eenyingini kunye nakiborhulumende beendawo, ibe ikhuphe imali efaneleko nethwasiso elilfaneleko lalokhu. Kufuze bona kuvulwe iinqhema ze-CBNRM ezizakusebenzisana neminyango ngeminyango kurhulumende welizwe loke, nakiborhulumende beemfunda kobanyana kuzokuba nokusebenzisana okungcono hlangana kweminyango le.
Funa Isekelo le-CBNRM Ebaphathini Beenkhundla Eziphakemeko
Nebarholini Bepolitiki Kunye Nekorweni Yangeqadi. Ezinye iimphathimandla angeze ziyisekele inembombono neminqopho yomthethokambiso we-CBNRM. La kufumaniseka bona bakhona abatjhitjhirizako ngehlelo le-CBNRM, abaphathi beenkhundla eziphakemeko kufuze bangene. Phela kuqakatheke khulu ukuthi kube nesekelo leenkhulu, ihlelo nalizakuphumelela.
Thola IIwazi Elifaneleko Ngaphambi Kobana Utlikitle Iimvumelwano. Ngaphambi kobana ihlangano yomphakathi inikelwe amandla wokuphatha inarha nemithombo yamandla, kufuze kukhanye kuhle ukuthi lihle ihlelokambiso lehlangano leyo.
Lokhu-ke kutjho ukuthi ihlangano kufuze bona ibe namandla aneleko wokuraga umsebenzayo, nehlelo layo libe lihle ekambisweni yomnotho, begodu kuzakuba neqiniso lokuthi imithombo yamandla yemvelo izakuvikeleka ibe isetjenziswe ngefanelo.
Imithethokambiso Kufuze Bona Yenze Isiqiniseko sokobana Umphakathi Uzakusizakala Ngokusezingeni Eliphezulu Ngehlelo Le-CBNRM. Urhulumende kufuze enze Isiqiniseko sokobana ihlelo eliphakanyiswe yihlangano yomphakathi liyindlela ehle kinazo zoke zokungenisa imali nomnotho ngemithombo yamandla yemvelo.
Nikela Ikombandlela Ezakulayela Ngokusetjenziswa Kwemikhiqizo Yemithombo Yamandla Yemvelo. Enye yeendlela umphakathi ongazenzela ngazo imali kuqhatjhisela amabhizinisi wangeqadi amalungelo wokusebenzisa imithombo yamandla yemvelo, kunye nelwazi. Urhulumende kufuze asebenzisane ngokubambisana neenjamiso ezikhona ezisiza ngokuthuthukiswa kwamabhizinisi womphakathi.
Ungathomi...
ukulindela ukuthi iinhlangano zomphakathi zizakulandela woke amagadango ajayelekileko wokuhlelela amabhizinisi nawokuphathwa kwamaphrojekthi. Endaweni yalokho, yenza isiqiniseko sokobana zikhona zoke iimfanelo ezakha ihlelo lokuphathwa kwephrojekthi, begodu wenze neqiniso lokobana uvumela nethuba elihle lokuthuthuka kwehlangano.
ukulindela bona woke amahlelo azakusebenza ngokufana ikombandlela kufuze bona ilinganise izinto hlangana kokunikela indawo yokuvumela amatjhuguluko nokwenza isiqiniseko sokobana yanele ikundla yokusebenzisana namkha yokubona izinto ngelihlo elifanako, neyemithetho efanako kunye nelimi elifanako.! ukuthatha amaphrojekthi ngayinye ngayinye njengeenjamiso ezizijamele zodwa la kuphelela khona zoke izinto. Endaweni yalokho, enye nenye iphrojekthi ye-CBNRM iyingcenye yehlelo le- CBNRM eliragela phambili esiyingini, esifundeni kunye nelizweni loke.
IPHUZU LEKAMBISOLAWULO 6
Kunikelwa Isizo Langaphandle Ukukghonakalisa Amahlelo Wendawo. Ilwazi Nelimuko Labantu Bendawo Kuyahlonitjhwa.
Qinisekisa Bona Soke Isikhathi Kuhlala Kunehlelo Lokukghonakalisa Lezinga Eliphezulu.
Ubunengi bamahlelo we-CBNRM afuna umkghonakalisi owufundisiweko umsebenzi wokukghonakalisa kobanyana azokusebenza ngomphakathi, ihlelo lisathoma, nangemva kwesikhathi eside. works closely
Lokhu-ke kungatholakala kenisebenzisana naye onjengehlangano engasiyombuso, umbonisani namkha umnyango karhulumende. Abakghonakalisi kufuze bona bawababalele amasiko wabantu bendawo babe batjengise nokuhlonipha ilwazi labantu bendawo kunye nelimuko labo.
Yakha Inembombono Yabantu Bendawo Ngengomuso.
Umkghonakalisi usebenzisana nehlangano yomphakathi ukwakha inembombono efanako yalokho umphakathi ofuna ukukuzuza.
Kufuze bavumelane ngokuthi bazakusebenzisana njani ukuthi kutholakale inembombono efanako le bavumelane nangokuthi bazokulandela kambiso bani kilokho.
Yenza Isiqiniseko sokobana Kunesikhathi Sokwakha Ukuthembana Hlangana nabo boke abathintekako.
Nabantu Abangakwaziko Ukufunda Nokutlola Nabo Kufuze Bona Bakwazi Ukuhlanganyela Nabanye Ehlelweneli. Umkghonakalisi kufuze bona abe nekghono lokufaka abantwaba ehlelweni.
nabantu bendawo nehlangano yendawo engasiyombuso namkha nehlangano yezetuthuko eyazi umphakathi walapho begodu enelimuko lokuphatha nokulawula imithombo yamandla yemvelo esiphandeneso.
Abakghonakalisi babelana ngelwazi nangamakghonofundwa. Bakhuthaza umphakathi bona ufake isandla ngokunikela ngelwazi nelimuko lezinto onalo.
IKOMBANDLELA
Sebenzisa Iinsizakufundisa Ezinengi Ngokungakghonakalako. Imimebhe, amavidiyo, iinthombe namavakatjho wokuya ngaphandle aqakatheke emuntwini woke, hayi ebantwini abangakafundi nje kwaphela.
Utjheje Uwuyelele Umehluko Okhona Emalimini Nemasikweni Wabantu. Omunye nomunye kufuze atjhaphuluke nakufuze akhulume isikhabo; lokhu-ke kanenginengi kuzakufuna umtoligi.
Akunamuntu Ekufuze Azibone Namkha Azizwe Aqakatheke Kancani Kunabanye.
Tjheja uyelele, ungenzi abantu bacabange bona bangaphezu kwabanye namkha bangaphasi kwabanye. Umkghonakalisi ofundiswe kuhle uzakwazi bona ubenza njani boke abantu bazizwe balingana, baqakatheke ngokulingana.
Abakghonakalisi kufuze bakhe ubudlelwana hlangana kweenqhema zabantu nabantu ngamunye ngamunye. Abakghonakalisi baphathe umsebenzi oqakatheke ukudlula abantu abathwasisako nje kwaphela. Bangasiza neenqhema ngokwahlukahlukana kunye nabantu ngamunye ngamunye bakwazi ukuzwana, babe bakghone ukusebenzisana.
Nikela Abantu Bendawo Ithuba Lokuba Bakghonakalisi. Umkghonakalisi kufuze adlulisele ikghonofundwa lakhe lokukghonakalisa ebantwini bendawo.
IKOMBANDLELA
Umsebenzi womkghonakalisi uqakatheke khulu, begodu umkghonakalisi kufuze bona ahlale nehlelo alikghonakalisako isikhathi eside ngokungakghonakalako. Nokho-ke kufuze kufike isikhathi la umkghonakalisi abuyela khona emva ngebanga lokobana umphakathi sewuyakghona ukuzilawulela iindaba zawo ngaphandle kwesizo langaphandle – lokho-ke wona mnqopho wesiphetho.
Isibonelo, abantu bendawo kufuze bakwazi ukubiza imihlangano, bakwazi nokuba bosihlalo bemihlangano yamakomidi amancani kunye neenqhema ezithunywe ukwenza imisebenzi ethileko.
Yabelana Ngelwazi Lelilimuko Nabanye Abakghonakalisi Abasebenza Kezinye Iindawo. Abakghonakalisi kufuze babelane ngelwazi labo lelilumuko emahlelweni we-CBNRM kezinye iindawo ubunengi bemiraro abahlangabezana nayo miraro evamise kiwo woke amahlelo.
Hlala Ulungele Ukuhlala Isikhathi Eside Kodwana Nanyana Kunjalo Kufuze Wazi Nasele Sifikile Isikhathi Sokobana Sewungakhamba. Umkghonakalisi kufuze ahlale ehlelweni lakhe isikhathi eside ngokungakghonakalako. Kuqakatheke khulu ukuba nehlelo elihle lokukghonakalisa , khulu khulu lokhuya iinthelo zehlelo nasele kufuze zabiwe zidliwe phela ngalesosikhathi kukula imiraro ivamise ukuvela khona. Umhlobo wekghonakaliso nawo uyatjhuguluka ngokukhamba kwesikhathi, abantu bendawo nabathoma ukufunda amakghonofundwa afuneka ehlelweni elinje nalokhuya nabathoma ukuzithemba ngekghono labo lokulawulela lelihlelo ngokwabo. Beka imibandela ezwakala kuhle yokuphela kwehlelo lokukghonakalisa umnqopho lapha kudlulisela ezandleni zomphakathi, hayi ukukghonakalisa bekube phakade!!
Ungathomi...
ukuphakamisa amathemba wabantu ngezinto ezingekho, ezingeze zakghonakala. Abantu nabezwa bona kunamathuba wokuthwasiswa / wokufundiselwa okuthileko, into yokuthoma abayicabangako kukobana emveni kokuthwasiswa / kokufundiswa kwabo bazokuthola imisebenzi. Yenza Isiqiniseko sokobana abantu bazi kuhle ukuthi yini koke abangakulindela mbala ehlelweneli..
ukucabanga bona abantu bomphakathi boke bacabanga into yinye ngendlela efanako babe benze izinto ngendlela efanako.
Abantu bomphakathi banekolelo ehlukileko, banamathemba angafaniko, ngokunjalo neemfuneko zabo ziyahluka. Ukudlula lapho, umphakathi uhlala utjhuguluka ngeenkhathi zoke.! ukutransfera abakghonakalisi abanamakghonofundwa wokukghonakalisa nakuthoma ukubonakala imiphumela yemisebenzabo. Umkghonakalisi onamakghonofundwa mlise ahlale emsebenzinakhe isikhathi eside ngokufunekako, kodwana nokho angahlali isikhathi eside ngokweqileko.
ukunyefisa amandla wabarholi bendawo ngokuba mkghonakalisi onamandla khulu. Kungcono wakhe amandla woburholi bendawo ngokudlulisela amakghonofundwakho ebantwini bendawo, ngokutjheja nokuyelela.
IKOMBANDLELA
IPHUZU LEKAMBISOLAWULO 7
Buzwisiseka Kuhle Uburholi Bendawo Kanti Godu Uburholi Bendawo Buwasekela Ngokupheleleko Amahlelo We-CBNRM.
Tjheja Uyelele Isiqhema Esidala Nesitjha Sabakhethekileko.
Amandla nakadluliselwa esiqhemeni sabantu esitjha njengamakhansela wendawo namkha iimphathimandla ze-CBO ehlelweni le-CBNRM – kuhlala kunengozi yokuthi sekuzakuvumbuka isiqhema esitjha sabakhethekileko. Isiqhema sabantweso singahle sisebenzise amandlaso amatjha ukuzitholela okufunwa ngiso ngobusona. Amandla neminqopho yamakhosi namakhosana kufuze bona yaziwe kuhle ngaphambi kobana kungasetjenzwa ngawo.
Sebenzisa Imithethosisekelo Ukukhandela Ukuhluthulwa Kwamandla Wokuphatha. Yenza Isiqiniseko sokobana amalungelo nemisebenzi esibopho ivezwe yezwakala emithethwenisisekelo yeenhlangano zokuphatha ngokwahlukahlukana kwazo.
Thola abarholi Abahlukileko Emisebenzini Ehlukileko. Lokhu kusabalalisa umsebenzi woburholi, kunzinzise amandla wokuphatha.
Yenza Isiqiniseko sokobana Abajameli Bomphakathi Ngebamambala, Hayi Abazikhethileko. Umthethosisekelo
Webandla eliphetheko kufuze bona ukhulume uphikelele ngokuthi abajamelli babonisane neenqhema abazijameleko.
IKOMBANDLELA
Abantu ilizwi labo elithathelwa phezulu emphakathini, abarholi bendabuko ( amakhosi namakhosana ) kunye nabantu abakhulu emphakathini, babantu, hlangana nabanye, abazinikelele ukwenza Isiqiniseko sokobana woke umuntu usizakala ngendlela elinganako nabanye
Abajameli kufuze banikelwe isikhathi sokwenza njalo.
Yenza Isiqiniseko sokobana Zoke Iinqhema Zijanyelwe. Iinhlangano zendawo kufuze bona zijamele zoke iinqhema ngeenqhema zabantu bendawo.
Abarholi bendawo
Kufuze benze yoke imizamo ukuqinisekisa bona abantu abangaba namandla ukudlula abanye emphakathini akugcini kubusa bona ehlelweneli.
Sebenza Ngeenrhuluphelo Eziphambanako.
Yenza Isiqiniseko sokobana woke umuntu uyazazi iimfuneko neendingo zomphakathi. Iminqopho yesiqhema sinye akukafaneli bona iqakatheke ukudlula yesinye.
Nikela Abantu Bendawo Amalungelo Womthetho Anamandla Phezu Kwemithombo Yamandla Yemvelo kobanyana bazokwazi ukusebenzisa umthetho ukuvikela imithombabo yamandla yemvelo emaphandleni.
Yenza Isiqiniseko sokobana Ikambiso YamamabhizinisiYamambala Ilandelwa Kuhle.
Abosomabhizinisi abangathembekiko bayingozi ekulu ekuphathweni kwemithombo yamandla yemvelo. Abantwaba bavamise ukuba namandla, kanengi bayeqisa namehlo nemithetho nemibandela yendawo ekufuze bayihloniphe, begodu kanengi bangawona namahlelo womphakathi. Ikambiso elungileko nefaneleko kezamabhizinisi, njengamathenda nje, kufuze bona ihlale ilandelwa soke isikhathi, kobanyana koke okwenziwako emabhizinisini lawo kuzoragwa ngendlela elungileko nesemthethweni .
Kufuze kwaziwe kuhle ukuthi bobani abantu abanamandla nabanelizwi elithathelwa phezulu.
IKOMBANDLELA
Yazi Abarholi Bendawo Ube Ubasebenzise Ngokupheleleko.
Nawuzakwazi bona bobani abanamandla emphakathini, wazi nepolitiki yomphakathi walapho, funda umlando womphakathi walapho. Ngalendlela-ke ungakghona ukubasebenzisa ngokupheleleko abarholi bendawo.
Ungathomi...
ukucabanga bona umphakathi wemaphandleni awuzicabangeli khulu njengemiphakathi yakezinye iindawo, begodu ungacabangi bona umphakathi wemaphandleni uzwana ngcono kunomphakathi wakezinye iindawo.
ukucabanga bona kunesiqhema sabarholi sinye kwaphela
Uburholi buza ngeendlela ezinengi ezihlukahlukeneko linga ukuzwisisa bona kusebenza njani lokhu endaweni yangekhenu, bese usebenzisana nalo ihlelwelo ngokunabileko ngendlela ongakghona ngayo.
ukuthatha ihlangothi tjhatjhalazi la kunombango wamandla wokubusa / wokuphatha khona. Ipolitiki yendawo ingatjhuguluka nanyana kukunini, kungakalindeleki, ngalokho-ke abakhozi bakho namhlanje bangaba manabakho kusasa okusakokhu.
ukugugwa yitjisakalo namajadu wekuthomeni wokubumbana komphakathi lokhu kungenzeka kutjhuguluke ngokukhamba kwesikhathi. Thatha isikhathi sakho ihlelo uliqale isikhathi eside.
IKOMBANDLELA
ISIGABA 3
ISELELE
Amahlelo we-CBNRM ahlala aneenselele ngaso soke isikhathi. Enye yayo ivamise khulu kiwo woke amahlelo we-CBNRM. Ngaphambi kobana uthome ihlelo lakho, akhe ucabange ngenye yeselele ongahle uhlangabezane:
Elinye Nelinye Ihlelo Le-CBNRM Lihlukile. Ukuthi wakhe wasebenza ehlelweni le-CBNRM phambilini akutjho ukuthi nanamhlanje ungenza izinto ezifana nalezo okhe wazenza ehlelwenelo. Lungela ukufundiswa bujamo bezinto, ulungele nokwenza amatjhuguluko la afunekako.
Ikombandlela Encwadini Le Seyikombandlela Nje Kwaphela.
Njengobana elinye nelinye ihlelo lihlukile kelinye nje, kuzakufuneka ulungele ukutjhugulula imibandela yekombandlela kobanyana izokukhambisana nephrojekhthakho. Zimisele ukulingelela nokwenza amatjhuguluko lakufuneka khona. Kodwana yenza Isiqiniseko sokobana uhlathulula kuzwakale kuhle ukuthi kubayini wenza lokho okwenzako. Linga ngawo woke amandla kobaba ungadidi abantu iinhloko.
Lindela Ukuphikisana Okungaba Khona.
Amahlelo wehlanganyelo namahlelo we-CBNRM kesinye isikhathi athanda ukufana nevukelombuso, ngalokho-ke ungarareki nakuba nokurarana okuphekelela amahlelo la. Kodwana-ke linga ukuphengula imiraro engahle ivele ngokuhlala ubeke ilihlo elihle, bese ulinga ukuyivimbela ukuthi ingenzeki imiraro leyo. Kodwana-ke nanyana kunjalo, ungaphatheki kumbi nakufumaniseka bona iyenzeka imiraro nanyana ulingile ukuyikhandela. Lokho kuyinto ejayelekileko. Izinto ezenzeka kungakalindeleki zibe zisethuse ziiyingcenye yalobubujamo bezinto esicoca ngabo.
Tjheja Ubudlelwana Bamandla Endaweni. I-CBNRM imalungana nokuphatha boke abantu ngokulingana nangokufana. Abanye abantu abanamandla kungenzeka bangakuthandi lokhu. Kungenzeka kubange irarano. Kesinye isikhathi lokhu angeze wakubalekela, kodwana linga ukukubalekela la kukghonakala khona.
IKOMBANDLELA
Kungenzeka Kube Nezinto Ezidanisako Kunye Nemiraro Eba Khona ngezinye iinkhathi ehlelweneli. Ngeenkhathi ezinjalo-ke umsebenzi omkhulu oqalene nawo kulinga ukwenza woke umuntu ahlale anomoya omuhle, begodu umuntu asebenzele ukurarulula umraro.
Tjheja 'amandla wokuphikisa'. Izinto nazingakhambi kuhle ngenye ingcenye yehlelo, yoke imizamo ehlelweni ingahle I iqaliswe emrarweni loyo. Lokhu-ke kungatjho ukuthi iingcenye zehlelo eziphumelelako azisatjhejwa. Linga ukuthi iingcenye zehlelo ezikhamba kuhle zihlale zikhamba kuhle njalo, wena nawusalwela ukulungisa umraro okhona.
Kuyimvelo Yabantu 'ukubambelela ekambisweni yakade', ngalokho-ke kuvamisile ukuthi abantu bangayithandi imibono emitjha namkha iindlela ezitja zokwenza izinto. Ungarareki-ke nakufumaniseka bona imibono emitjha ithatha isikhathi ukwamukeleka, namkha nakube lapho khunye vele igcina ingakamukelwa. Koke lokhu-ke kufuze bona ukuqalelele nawuhlelela ihlelo lakhweli thola amaqhinga ozawasebenzisa ebantwini abatjhitjhirizako nakufuze kwenziwe amatjhuguluko.
Hlala ukulindele Ukusolwa, Ngitjho Nanyana Kesinye Isikhathi Uzakusolwa Ngokungakafaneli Nje.
Abantu bamahlelo we-CBNRM kuvamisile ukuthi bakhulunywe kumbi, basolwe nangokungakafaneli; futhi lokhu kuvamise ukwenziwa babantu abangaphandle kwehlelo le-CBNRM. Ukusolwa okunjalo-ke kungazwisa ubuhlungu kumbi. Ungathatha isikhathi eside solo ulwana naleziinsolo ezinje. Vuma ukuthi lokhu kuzakwenzeka, kodwana ungavumeli iinsolo ezinjalo ukuthi zone umsebenzi omuhle wena nabanye eniwenzako. Iye khona kuliqiniso ukuthi kesinye isikhathi iinsolo osolwa ngazo kuzabe kuziinsolo zeqiniso nezakhako!!! Nakunjalo, lalela, ufunde ngalokho osolwa ngakho, uzimisele nokuvuma ukuthi uphosisile.
IKOMBANDLELA
ISIGABA 4
ITJHUMI LAMAPHUZU WEKAMBISOLAWULO YOKUSEBENZA KIWO WOKE UMUNTU
Lelitjhumi lamaphuzu wekambisolawulo yokusebenza lizakuba lisizo mbala kiwo woke umuntu othintekako ehlelweni le-CBNRM amalungu womphakathi, iimphathimandla zikarhulumende wendawo, abakghonakalisi beenhlangano ezingasizombuso, nabenzi bomthetho bembusweni. La ngamanye wamaphuzu aqakatheke khulu iphrojekthi yeCBNRM nayizakuphumelela.
Nqopha Ukwabelana Ngelawulo Nangomsebenzi. I-CBNRM iphathelene nokufaka abantu bomphakathi abanengi ngokungakghonakalako emsebenzini wokwelusa imithombo yamandla yemvelo.
Khumbula bona i-CBNRM ngeyomphakathi, ayisiyo yomuntu munye namkha yekomidi. Lokhu-ke kutjho ukuthi umphakathi kufuzile bona unikelwe ithuba lokuba nelizwi ekuthathweni kweenqunto. Godu kutjho nokuthi nokudlulisela umsebenzi namandla wokuphatha ebantwini abasebenza ngalo ihlelweli. Ukunikela abantu imisebenzi neembopho kungatjho ukuthi izinto azikhambi ngendlela zihlelwe ngayo soke isikhathi – khulu khulu abantwabo nabanganawo amakghonofundwa. Ngalokhu-ke ukuthwasiswa kuqakathekile, ngokunjalo nokukhuthazwa nakho kuqakatheke kangako.
Ukuphatha iphrojekthi yomphakathi, enabantu abanengi, kesinye isikhathi kungabadosisa nzima abantu abajayele ukuba seenkhundleni zokuphatha ngentandwabo. Zimisele ukufunda iindlela ezitja zokuphatha abantu. Nokho-ke ukhumbule bona ukungena kilelihlelo yinto umuntu azinikela kiyo ngokuzithandela kwakhe – akunamuntu ekufuze bona agandelelwe ukuthi angene ehlelweni nakube akafuni. Khuthaza abantu bona babe nelitho abalitjhoko elingasiza ehlelweneli ngokuzithandela kwabo – kodwana ungalingi ukubakatelela bona babe nabakutjhoko.
IKOMBANDLELA
Beka Ilihlo Ube Ulinganise Soke Isikhathi. Kufuze wazi ngeenkhathi zoke ukuthi iphrojekthi yakho ye-CBNRM isebenza kuhle na. Ukwenza lokhu, iphrojekthakho kufuze bona ibe neminqopho ezwakala kuhle – umtlamo otjho kuhle ukuthi yini ofuna ukuyenza nokuthi ufuna ukukwenza njani lokho. Kufuze godu ibe nanehlelo ozalisebenzisa ukuhlola soke isikhathi ukuthi usakhamba endleleni efaneleko na. Nakube kunemiraro ephrojekthini, kufuze wazi msinyana ngayo, kobanyana uzokwazi ukuthatha amagadango wokuyirarulula. Ukubeka ilihlo nokulinganisa amathulusi wokulinganisa indima esele yenziwe, nesaseleko, nawokuthola imiraro engaba khona ephrojekthini. Lawa-ke makghonofundwa abantu abasephrojekthini ekufuze bazi ngawo. Mhlamunye kungaba lisizo ukuthola umsebenzisani wakho wehlangano engasiyombuso kobanyana azokusiza malungana nalokhu.
Yazisa Abantu Soke Isikhathi, Ukulalele Nalokho Abakutjhoko. Ngeenkhathi zoke kufuze bona abantu uhlale ubazisa ngephrojekhthakho, ulalele nemibonwabo.
Zinengi iindlela zokwenza lokhu imihlangano enande ibanjwa, imibiko ebuyako, imihlangano yeemfundobandulo, amaphepha wezaziso, amaphowusta, ngitjho nalokhuya nawunande ucocacoca nabantu nawuhlangana nabo eentolo zangekhenu. Okuqakathekileko kukuthi wenze bona woke umuntu uhlala asazi, uvumele nabantu ukuthi bafake isandla basize ngalokho abangasiza ngakho.
Zimisele Ukufunda Iindlela Ezitja Zokwenza Izinto.
Ukuphatha iphrojekthi yomphakathi endaweni yemaphandleni akufani nokuphatha ikhamphani ekulu edrobheni elikhulu namkha umnyango karhulumende. Izinto zingahle zisebenze ngenye indlela ehlukileko lapha! Umphakathi umnikazi wephrojekthi le, begodu iinqunto ezinengi zenziwa ngiwo. Zimisele ukuhlangabezana nezehlakalo ezingakalindeleki ekungenzeka ukuthi ungabi namandla angako wokuzilawula. Kuzakufuneka ube namakghonofundwa ahlukileko ukukhuthaza umphakathi ukuthi usebenzisane, ngalokho-ke zimisele ukufunda kunye nokulinga iindlela ezitja.
Hlala Usebenza Njengomuntu Ofundiswe Kuhle Nozinikeleko Soke Isikhathi.
Amaphrojekthi womphakathi kufuze akwazi ukwenza izinto ngeendlela ezitja namkha ngeendlela ezihlukileko. Kodwana soke isikhathi kufuze abantu bahlale bazihlonipha, bahloniphe nomsebenzi, basebenze nangokuzinikela. Lokhu-ke kubala nezinto ezinjengokubeka imithetho ibe ilandelwe, nokuvumelana nekambiso yokuziphatha elayela bona abantu kufuze baziphathe njani emihlanganweni, nokuthi kufuze basebenze njani, nokuthi kufuze kwenzekeni nakube abenzi izinto ngokwefanelo. Abantu kufuze soke isikhathi benze lokho abathi bazakwenza. Kutjho godu nokuthi imihlangano kufuze iragwe ngendlela efaneleko, kube namarekhodi abekwako, kuthunyelwe nemibiko la kufuze ithunyelwe khona nayifunekako.
Ungavumeli Abantu Basebenzise Iphrojekthi Yenu Ukuzizuzela Izinto Ezingezabo, Eziqalene Nabo Kwaphela.
Akusinto elula ukuhlanganisa abantu abangafaniko kobana bazokusebenza ndawonye ngomnqopho munye! Abantu bangaziphatha ngendlela etjengisa ukuzicabangela bona babodwa, khulu khulu la kunemali khona namkha la kunobunye ubuhle obutholakalako khona! ( njengokuhlanganyela imihlangano yeemfundobandulo, ukukhamba, njll. ) Linga ukwenza Isiqiniseko sokobana abantu ngamunye ngamunye namkha iinqhema azisizakali ngephrojekthi ukuzalisa zazo iimfuneko eziqalene nazo kwaphela – phela iphrojekthi le yenzelelwe ukusiza umphakathi.
Bekezela, Kodwana Funa Ukuthi Abantu Basebenze Ngokuzinikela Nangokukhuthala.
Ukwenza umphakathi usebenzisane ngokuzwana kungaba lihlelo elithatha isikhathi. Abanikeli ngeemali neenthunywa zikarhulumende kufuze balimuke bona ukuvula ihlangano yomphakathi nokwenza amaphrojekthi asebenze lihlelo elibuthaka nelinzima. Kungahle kuthathe iminyaka eminengi. Omunye nomunye kufuze ahlale asebenza ngokuzinikela, asekele koke la kufuneka khona. Ungarhiriki nakuba budisi! Ngakelinye ihlangothi, Ungathomi ukubekezelela ukuziphatha okungakalungi okungahle kuphambukise iphrojekthako namkha kuyiriyadise ngento engekho. Ungafuna ukuthi abantu baziphathe ngendlela yehlonipho nenokuzinikela nakube wena ngokwakho uba sibonelo.
IKOMBANDLELA
Hlonipha Ikolelo Nemikghwa Yabantu Bendawo.
Hlonipha umlando wabantu, nekolo yabo kunye nemikghwa namasikwabo. Abantu bendawo baneendlela zabo zokwenza izinto, ye-ke iindlela zabezo ziqakatheke njengezinye iindlela zokwenza izinto. Linga ukujayela nokuzwisisa iindlela zokwenza izinto zabantu bendawo yalapho. Hlonipha abarholi bendawo yalapho. Nakube kufuneka wenze amatjhuguluko, yenza Isiqiniseko sokobana uyabathatha abantu ukhambe nabo, ungabatjhiyi ngemva – Ungathomi ukulinga ukukatelela iindlela zakho phezu kwabo!
Yakha Ukuthembana Hlangana Nabantu Bewusebenze Ngamandla Ukwenza Ukuthi Ukuthembanokho Kuhlale Kukhona.
Yakha Abarholi Bendawo Neenkutani Ze-CBNRM. Hlukanisela abantu umsebenzi bese utjhiya nendawo yabarholi bendawo abasakhulako kobanyana nabo bazokuthola ithuba lokuziveza.
IKOMBANDLELA
ISIGABA 5
AMAPHUZU ALITJHUMINANYE WEKAMBISOLAWULO YOKUSEBENZA EMIPHAKATHINI
Ikambisolawulo le iqothele amalungu womPhakathi akhona ehlelweni le-CBNRM. Kodwana-ke nanyana kunjalo ikambisolawulo isezabasiza nabanye abantu.Imiphatkathi ziinqhema zabantu abahlala ndawonye, nabahlanganyele indawo yomphakathi kunye nemithombo yamandla yemvelo ukuziphilisa. Laba-ke babantu abazakuvula ihlangano ye-CBNRM babe bakhe nephrojekthi ye-CBNRM ukuvikela imithombo yamandla yemvelo nokwenza ipilo yabantu ibe ngcono. Ikombandlela le ngeyakho.
Yelusa Imithombo Yamandla Yemvelo. Ngaphandle kwehlabathi, amanzi, imithi, iintjalo kunye neenyamazana, angeze kube ne-CBNRM. Nawuzakukghona ukuvikela imithombo yamandla yemvelo le, kufuze ube nehlelo ozakusebenza ngalo elizakuvunyelwa mumuntu woke. Ihlelweli kufuze litjho bona imithombo yamandla ingasetjenziswa njani. Ihlelweli kufuze litjho nokuthi ipilo yabantu ingenziwa njani ibe ngcono.
Sebenzisana Nabantu Abanengi Ngokungakghonakalako. Zoke iinqhema ezinekareko emphakathini kufuze bona zibe nesandla ephrojekthini ye-CBNRM – khulu khulu lababantu abavamise ukweqiswa amehlo, njengabantu abasikazi, ilutjha kunye nabantu abatlhoge khulu. Tjheja ukuthi kungabi neenqhema ezinamandla namkha abantu ngamunye ngamunye abanamandla abazakusizakala ngephrojekthi le ukuzalisa zabo iimfuneko eziqalene nabo kwaphela.
Sebenzisa Ihlangano Enamandla Nezakujamela Abantu Ngeqiniso Ukujamela Abantu Bendawo. Umphakathi kufuze uvule ihlangano ezakulawula iphrojekthi ye-CBNRM. Nakube seyivele ikhona ihlangano yendawo enamandla engenza lokhu – njenge-Development Trust – ningasebenzisa yona. Nakungasinjalo, kuzakufuneka bona uvulele i-CBNRM enye ihlangano. Ihlangano le kufuze bona ibe nabantu abavela eenqhemeni zomphakathi ezahlukehlukeneko.
Abantu behlangano le kufuze bona bathembeke, begodu babe babantu abakhutheleko. Kufuze badose iphrojekthi le kuzokusizakala umphakathi woke. La kukghonakala khona, faka namaKhansela kaRhulumende weNdawo kunye neemphathimandla ephrojekthini le – umsebenzabo uqakatheke khulu.
Kufuze Wazi Kuhle Bona Iphrojekthi Le Izawenzelani Umphakathi. Yenza Isiqiniseko sokobana boke abantu bayavumelana ngokuthi izokwenzani iphrojekthi le. Beka iminqopho ezwakala kuhle, ezwiwa nevunywa mumuntu woke.
Yenza Isiqiniseko sokobana iminqopho oyibekako minqopho ekghonakalako – Ungathomi ukulinga ukwenza izinto ezingakghonakaliko. Yenza Isiqiniseko sokobana boke abahlanganyeli abavela ngaphandle – njengorhulumende nje, iinhlangano ezingasizombuso kunye nabahlanganyeli bamabhizinisi wangeqadi – bayizwisisa kuhle iminqophako.
Ilimuke Kuhle Yoke Imihlobo Ehlukahlukeneko Yobuhle Behlelo Lakho.
Obunye ubuhle behlelweli buzakufika msinyana. Kodwana-ke nokho obunye bungathatha iminyaka ukuphumelela. Ubunengi babantu bazakukarwa bubuhle obufika msinyazana – khulu khulu ubuhle obuyimali. Kodwana-ke kuqakathekile ukuthi woke umuntu ahlathululelwe kuhle ukuthi ubuhle bangemva kwesikhathi bungaba yini. Hlangana nabo-ke kubalwa:
indawo engcono yokuhlala ihlabathi, amanzi, iintjalo kunye neenyamazana zizakuvikeleka kobanyana zizokuhlala zilisizo kini nesizukulwaneni sangomuso.
ifundo nokuthwasiselwa amakghonofundwa kwamalungu womphakathi ukusebenzisana nokuzwana okungcono emphakathini kunye nanabahlanganyeli bangaphandle iindlela ezingcono zokusebenzisa inarha ezinye iindlela zokuziphilisa I
I Isizo elandisiweko elivela ngaphandle sekubalwa nelivela kurhulumende, kubanikeliimali kunye neenhlangano ezingasizombuso ubunikazi obuqinisekisiweko nokusetjenziswa kwamalungelo wenarha nawemithombo yamandla yemvelo ukuvikeleka kwenarha eengozini zangaphandle ukukghona ukubolekwa iimali mabhanga nezinye iinhlangano ezibolekisa ngeemali ukuqiniswa kwamagugu wamasiko, wemikghwa yokuphila nawekolelo.
Ukuthola boke lobubuhle akusinto eyenzeka lula – kutjho ukuthi ihlangano nomphakathi kufuze basebenze nzima nangokukhuthala.
I-CBNRM Angeze Yayirarulula Yoke Imiraro
Emphakathini. Bunengi ubuhle i-CBNRM engabulethela umphakathi, kodwana angeze yakghona ukurarulula yoke imiraro ekhona. Isibonelo, i-CBNRM angeze yakghona ukunikela woke umuntu umsebenzi. Omunye nomunye kufuze bona akuzwisise lokhu – ngoba nakungasinjalo abantu bazakudana ngobunengi. I-CBNRM ingenye nje yeendlela zokusiza ukurarulula imiraro. Abantu kufuze bona baragele phambili ngokwenza umsebenzabo njengemhleni. I-owuvathayimu kunye namaphrojekthi we-CBNRM kuzakuvula amanye nje wamathuba amatjha, hlangana namanye.
Abanye Abantu Bazakufaka Isandla Ukudlula Abanye Kufuze Bathokozwe Ngefanelo.
Amanye wamalungu womphakathi azakusebenza ukudlula amanye ephrojekthini le, ngalokho-ke kufuze bona athokozwe ngefanelo ngomsebenzi awenzileko. Okhunye kukuthi njengoba i-CBNRM izakuletha amatjhuguluko endleleni abantu abenza ngayo izinto, abanye abantgu bangahle balahlekelwe ngeminye yemithombo yemali ebebaziphilisa ngayo. Isibonelo kukuthi kungenzeka ukuthi abantu bangasakghoni ukuthiya iinhlambi ezinengi njengaphambilini elwandle, namkha angeze basakghona ukutheza iinkuni ezinengi njengokuthanda kwabo emahlathini. Abantwaba-ke kufuze bona kube nento abaliliswa ngayo – mhlamunye ngokuthola umsebenzi khona ephrojekthini le. Yenza Isiqiniseko sokobana woke umuntu uyakuzwisisa lokhu kwekuthomeni – ngoba nakungasinjalo ngokukhamba kwesikhathi kungahle kubange irarano.
IKOMBANDLELA
Lindela Irarano. Koke la kunabantu khona kuphele kube nokurarana, khulu khulu nakube kunemali namkha obunye ubuhle obutholakalako, namkha nakube kunemithetho ebekiweko elawula ukuthi abantu bangasebenzisa imithombo yamandla engangani. Hlala ukulungele lokhu, bewulinge nokukulungisa kungakabi kumbi khulu. Yenza ukuthi abantu bahlala banelwazi, begodu uzilalele iinlilo nemirarwabo. Sebenza ngabantu ngendlela elungileko.
Yenza Isiqiniseko sokobana Omunye Nomunye Uyazazi Iimbopho Zakhe Nemisebenzakhe. Yenza ukuthi uhlala ubamba imihlangano ukwenzelela bona omunye nomunye uyazi bona kufuze enzeni. Emthethwenisisekelo wehlanganwakho akuvele kuhle kuzwakale bona yini umsebenzi neembopho zomunye nomunye umuntu.
Yazisa Woke Umuntu. Kufuze kube nokuthintana okuhle hlangana naye woke umuntu othintekako ngazo zoke iinkhathi, ngaphakathi komphakathi ngokwawo kunye nahlangana nabahlanganyeli bangaphandle. Lokhu-ke kungenziwa emihlanganweni enande ibanjwa, nemihlanganweni ebuyisa umbiko, nemihlanganweni yeemfundobandulo, emaphetjhaneni wemibiko anande athunyelelwa amalungu, kunye nezazisweni zomphakathi – ngitjho nalokhuya nawunande ukhuluma nabantu nawuhlangana nabo. Tjela abantu bona kwenzekani ube ulalele nemibonwabo. Lokhu-ke kuzakusiza ukurarulula imiraro ngaphambi kobana iragele phambili
Yazisa Abantu Bona Bayingcenye Yomphakathi ngalokhu umhlanganyelakho oyihlangano engasiyombuso uzakunikela eminye imininingwana ngalokhu. Abantu kufuze godu bazi nangemithetho nemithethokambiso yeSewula Afrika ethinta i- CBNRM, bazi godu neemvumelwano urhulumende weSewula Afrika azitlikitle namazwe ngamazwe. Iimvumelwanezi zithi amaSewula Afrika azakusebenzela ukuvikela imithombo yamandla yemvelo yelizwe leSewula Afrika, abe asebenzele nokwenza ngcono ipilo yabantu abasebenzisa imithombo yamandla le.
IKOMBANDLELA
ISIGABA 6
Lapha-ke kubalwa nabantu abasebenza eenhlanganweni ezingasizombuso, iinhlangano zabanikeli beemali, abarhubhululi kunye neemphathimandla zeminyango karhulumende eziphathelene ne-CBNRM. Umsebenzabo kulekelela umphakathi ukujamisa nokukhambisa amaphrojekthi we-CBNRM – ukukghonakalisa. Ikombandlela le yenzelelwe wena.
Iindlela Ezinengi Zokuziphilisa. Umphakathi uneendlela ezinengi zokuziphilisa ngenarha ohlala kiyo nangemithombo yamandla yemvelo esendaweni leyo. Lokhu-ke kuqakatheke khulu – kutjho ukuthi ngeenkhathi zobunzima angeze bathembele kwaphela eendledlaneni ezimbadlwana zokuzalisa iindingo zabo. Kufuze wenze Isiqiniseko sokobana abantu baragela phambili ngokuba nemihlobohlobo yeendlela zokuziphilisa ezibambelelako. Iphrojekthi ye-CBNRM kufuze bona ivulele abantu amathuba amatjha.
Ilawule Ngokuyelela Imithombo Yamandla Yemvelo. 'Isendlalelo semithombo yamandla yemvelo' - inarha, amanzi, iintjalo kunye neenyamazana – kuyisika yephrojekthi ye-CBNRM. Isendlalelwesi nasingagirika, angeze kusaba ne-CBNRM. Ngaphambi kobana iphrojekthi ye- CBNRM ingathoma, kufuze ube nemininingwana yelwazi ethembekileko ngesendlalelo semithombo yamandla yemvelo nangokuthi isetjenziswa njani imithombo yamandla ( kusetjenziswa ini, kusetjenziselwani, kusetjenziswa ngubani, kusetjenziswa kangangani nokuthi kusetjenziswa kanengi kangangani). Kufuze wazi namandla namkha ikghono lamandla wokuveza (wokukhiqiza ) wokuphilisana kwemvelo – ukuthi ingangani imithombo yamandla yemvelo engasetjenziswa ngaphambi kobana lingonakala ihlelo lokuphilisana kwemvelo.
IKOMBANDLELA
Tlama ihlelo lokuphatha nokulawula, ukhumbule nokuthi umtlamo loyo kufuze usime ngabantu bendawo, kanti-ke kufuze bona babe nesandla nelizwi ehlelwenelo kwekuthomeni. Thoma ngomtlamo olula, otlanywe khona endaweni, nemithetho nomthethosisekelo, bese-ke wakhela phezu kwakho koke lokhu. Funa imibono yezazi, kodwana yenza Isiqiniseko sokobana umtlamakho uyazizalisa iimfuneko zendawo. Lungiselela ukubuyisela enye imali evela emaphrojekthini we-CBNRM emsebenzini wokusingatha amandla wemithombo yamandla yemvelo. Ekubonakele esikhathini esidlulileko kukuthi itjhumi lamaphesente ukuya ematjhumini amabili wamaphesente wemali eyenziweko ivamisile ukwanela ukwenza lokhu. Inani elilingene poro lihlukahluka ngomthombo wamandla omunye nomunye nangephrojekthi enye nenye.
Angeze wenza okwenze kenye iphrojekthi ye-CBNRM kenye iphrojekthi soke isikhathi. Limuka ubujamo bezinto bendawo bese wenza ukuthi indlelakho yokukghonakalisa ikhambisana nabo. Abantu bendawo baneendlela zabo zokwenza izinto – zihloniphe ube uzifundise nokusebenzisana nazo iindlelezo. Beka imithetho yendawo nekambiso yokwenza izinto, kunye neendlela zokuziphatha abantu abavumelana nazo. Ngakelinye ihlangothi, tjheja imithethokambiso namaqhinga asebenza elizweni loke neemfundeni ngeemfunda bese ukusebenzisa ngendlela ezakusiza. Akunamtlamo munye obekelwe ukunqophisa i-CBNRM. Sebenzisa okufunde eenkhathini ezidlulileko, uhlale ubeke ilihlo.
Yakha Ihlangano Yendawo. Abanikazi behlelo le-CBNRM mphakathi ngokwawo. Ihlangano ye-CBNRM yomphakathi kufuze bona kube ngiyo eyenza umsebenzi wamaphepha we- ofisini newokuthatha iinqunto. Nakukghonakalako, sebenzisa ihlangano esele vele ikhona. Kodwana nakube ayikho ihlangano yendawo enamandla nelungileko ongathathela kiyo, kuzakufuneka bona kuvulwe ihlangano etja ye-CBNRM. omunye wemisebenzakho ephambili kunikela amandla wokwakha – ukusiza ihlangano yendawo ngesekelo lamambala nomsebenzi wokuthwasisa kobanyana izokwenza umsebenzayo ngefanelo. Isekelo lakho kufuze liragele phambili isikhathi ihlangano yendawo beyiqine ngokwaneleko ukuphatha nokulawula iphrojekthi ye-CBNRM ngepumelelo.
IKOMBANDLELA
Yenza Isiqiniseko sokobana I-CBNRM Iletha Ubuhle Bamambala, Namhlanje Nangomuso Ebanntwini Bendawo.
Ubuhle be-CBNRM ebantwini bendawo kufuze bona ubuncani bakhona bulingane neendleko zokuthwala ihlelo le- CBNRM. Abantu bendawo bahlala bamajadu, kanti nenarha abanayo yincani. Angeze bavume ukukhambisa inarhabo nokusebenzisa isikhathi sabo ku- CBNRM ngaphandle kobanyana kube nobuhle obubonakalako obuzakuza kibo.
Yenza Isiqiniseko sokobana nanyana ngimaphi amaphrojekthi we- CBNRM anomtlamo wamambala wekambiso azayilandela kunye nethuba elihle lokuphumelela. Lokhu-ke kubala nokuqinisekisa bona kunemakethe yepahla evezwako namkha imisebenzi eyenziwa maphrojekthi we-CBNRM. Umtlamo loyo kufuze bona ubale nendlela yokuhlola nokuqalisisa ikhwalithi – phela ipahla eyenziwe budlabha nabutjhophori angeze ithengiseke!!!
Sebenzisa Abakghonakalisi Abafundisiweko Nabanye Abasekeli Nabaluleki Ongahlala ubathemba.
Umnqopho kukuthi abantu bendawo baziphathele iphrojekthi ye-CBNRM ngaphandle kwesizo lokukghonakalisa elivela ngaphandle, nangaphandle kwesekelo langaphandle, kodwana lokhu kungathatha isikhathi eside. Laphokhunye, umsebenzi owenziwa zizazi ( njengokumaketha nje ), kungenzeka kufuneke bona nawo wenziwe mhlanganyeli wangaphandle. Lokhu-ke kwenzeka emabhizinisini amanengi. Koke la kukghonakala khona, faka abantu bendawo abanamakghonofundwa , kanti-ke la kunganabantu bendawo abanamakghonofundwa afunekako, lungiselela ukudlulisela amakghonofundwa lawo ebantwini bendawo msinyana ngokungakghonakalako.
Faka abantu abanamakghonofundwa, netjisakalo kunye nekghono lokusebenzisana kuhle nabanye abantu. Kufuze bona kube "nekutani" namkha umrholi komunye nomunye umsebenzi omkhulu ephrojekthini. Lokhu-ke kufuze bona kwenzeke ehlanganweni yomphakathi nakubahlanganyeli bangaphandle abanjengeminyango yembusweni neenhlangano ezingasizombuso. La kukghonakala khona, yakha abarholi bendawo nikela abantu abanganalimuko imisebenzi nethwasiso kunye nesekelo elifunekako. IKOMBANDLELA
Lindela Irarano Nombango Weenkhundla, bese Ukulungiselela Kusese Nesikhathi Lokhu. Omunye nomunye umphakathi unombangwawo weenkhundla.
Kufuze uyilimuke ipolitiki yeenkhundla endaweni yangekhenu kobanyana uzokwazi ukusebenza ngerarano elingaba khona.
Ungalindela irarano nanyana kukunini ehlelweni le-CBNRM, kodwana khulu khulu lokhuya nalithoma ukuveza iinthelo. Ekuhleleni kwakho, lindela ukurarana okungahle kube khona bese wenza amalungiselelo wendlela ozakurarulula ngayo iraranwelo, kodwana kufuze kube yindlela ezakuvunyelwa mumuntu woke.
Yakha Isikhozi Nabahlanganyeli Bangaphandle Bese Wenza Ongakwenza Ukwenza Isiqiniseko sokobana Isikhozeso Sihlala Sikhona. Sebenzisana nezinye iinhlangano embusweni nekorweni yangeqadi, uzenzele nendawo. Yenza Isiqiniseko sokobana nazo ziyasizakala ngokusebenzisana nawe, kodwana limuka bona lokhu kungayibanga imiraro emitjha. Nakube abahlanganyeli bangaphandle bakhona emaphuzwini ayisika wephrojekthi, njengokukha imithombo yamandla yemvelo, sebenzisana ngokubambisana nabo ukulawula nokubeka ilihlo emisebenzinabo ube utjengise umphakathi nokuthi kusetjenzwa njani nabahlanganyelaba.
Bhajetha Ngokuqalisisa Ubujamo Bezinto Njengoba Bunjalo.
Amaphrojekthi we-CBNRM asebenza ngekambiso yokuphatha ngokuhlanganyela. Ihlelo lokuphatha ngokuhlanganyela lidla iindleko ezinengi, lithatha nesikhathi eside kunehlelo lokuphatha elijayelekileko. Lokhu-ke kungebanga lokobanakufuneka enye imali nesinye isikhathi ukuphumelelisa ihlelo lokuhlanganyela. Kodwana lelihlelo ngilo elinepumelelo engcono ngemva kwesikhathi, khulu khulu emaphrojekthini womphakathi. Kufuze wenze Isiqiniseko sokobana uzabela imali leziindleko ezingezelelweko.
Vula Isifuba, Uthembeke: Sebenzisa isikhathi esinengi emikhulumiswaneni, kanti-ke la kunokungavumelani khona, linga ukuthola ukurarulula ngendlela ethembekileko ezakusebenzela umuntu woke. Kodwana ungazilaliseli amehlo iinqhema ezilinga ukutjhotjholozela zazo iinrhuluphelo kwaphela. Yenza Isiqiniseko sokobana nakuhlelelwa imisebenzi ngomuso imibono yomuntu woke iyatjhejwa.
IKOMBANDLELA
ISIGABA 7
Abenzi bomthethokambiso babantu bakarhulumende abenza imithetho nemithethokambiso ephathelene ne-CBNRM. Ikombandlela le yenzelwe wena.
Nikela Umphakathi Ithuba Lokuba Nelizwi Nombono Begodu Uvulekele Ukwamukela iindlela ezitja.
Thoma ukufaka umphakathi eendabeni ze-CBNRM lisathoma ihlelo lokubeka imithethokambiso. Lokhu kungobanyana vele abantwaba phela ngibo abasebenzisi nabavikeli bemithombo yamandla yemvelo. La kukghonakala khona, faka nelwazi lendabuko lendawo leyo emithethweni nemithethwenikambiso eniyakhako. Zimisele ukwenza amatjhuguluko emithethwenikambiso nakube uthola iintjengiso ezivela ebantwini ngokwabo zokuthi kufuneka amatjhuguluko.
Amaphepha Womthethokambiso Kufuze Abe Lula Futhi Atholakale Lula. Yenza Isiqiniseko sokobana imithethokambiso itlolwe ngelimi elilula nelizwakalako. omunye nomunye osephrojekthini i-CBNRM kufuze akwazi ukuthola amakhophi womthethokambiso we-CBNRM. La kukghonakala khona, imitlolo yomthethokambiso leyo itjhugulule ibe ngamalimi wendawo yalapho.
IKOMBANDLELA
Imithethokambiso Yelizwe Loke Neyeemfunda Ngeemfunda Kufuze Ibe
Sisendlalelo Semithetho Yendawo. Kuqakatheke khulu ukuthi amaphrojekthi we-CBNRM athintane nama-IDP wendawo naweenyingi, ngoba i-IDP iletha ndawonye yoke imizamo yetuthuko yendawo. I-IDP iqalelela nemithetho yelizwe neyeemfunda, nemithethokambiso kunye namahlelo. Ngebanga lakokhu-ke, umasipaladi wendawo kufuze asebenzisane nehlelo le-CBNRM. Ngokwefanelo umKhandlu weNdawo kufuze ubeke ikomidi ye- CBNRM namkha isiqhema somsebenzi esizakusebenzisana nehlangano ye-CBNRM endaweni yalapho. Ngemva kwalokhu-ke, tjhiyela abantu bendawo ithuba lokobana bazenzele yabo imithetho, ngokusebenzisa ilwazi lendawo namasiko nemikghwa yabantu bendawo le.
Sebenzela Ukuthi Ekugcineni Amandla Wokuphatha Uwanikele
Abasebenzisi Bemithombo Yamandla Ngokwabo. Nasele lisebenza belinamakghonofundwa nethwasiso efunekako ihlelo lendawo le-CBNRM, amandla wokuphatha nokulawula imithombo yamandla kufuze bona adluliselwe kilo ihlelweli ngokwalo. Nikela abantu ihlelo levikeleko lesikhathi eside namalungelo wemithombo yamandla nawenarha. Abantu kufuze bazi bona amalungelwabo wenarha nawemithombo yamandla avikelekile ngaphambi kobana bangasebenzisa isikhathi sabo nemalabo ekuphatheni imithombo yamandla.
Faka Woke Umuntu Ozakuthintwa Yi-CBNRM.
Woke umuntu othintwa kuphathwa kwemithombo yamandla yendawo kufuze bona abe nelizwi ephrojekthini ye-CBNRM. Hlangana nabantwaba-ke kubalwa nabarholi bendabuko la banamandla khona.
Omunye Nomunye Umnyango Kufuze Wenze Iqiniso Lokobana Imithetho, imithethokambiso Kunye Neemvumelwano Zendawo Kuyahlonitjhwa. Iminyango yombuso kufuze ibeke ilihlo emahlelweni we-CBNRM ukwenza Isiqiniseko sokobana imithetho nemithethokambiso iyalandelwa. Kufuze ibeke nelihlo phezu komsebenzi weemphathimandla zeminyango yembusweni ukuqinisekisa bona zenza umsebenzazo ngefanelo.
IKOMBANDLELA
Imithethokambiso Kufuze Bona Ibe Namandla. Abantu nabephula imithetho kufuze bahlawuliswe ngehlawulo efaneleko. Ihlawulo kufuze bona iye ngokuqina emacaleni abuyelelako. Iimphathimandla ezihlangana nabantu kufuze bona zivunyelwe ukusebenzisa imibonwazo nazisebenzisa umthetho. Kufuze zilimuke bona obunye nobunye ubujamo bezinto behlukile kobunye.
Beka Imibandela Ezwakala Kuhle Yokudlulisa Amandla Wokuphatha. Umphakathi kufuze wazi bona kufuze wenzeni nawuzakunikelwa amandla wokuphatha imithombo yamandla yemvelo. Imibandela le hlangana nayo kubalwa nalokhu : kube nebandla labaphathi elikhethiweko, kuvulwe Iisijamiso somthetho esinjenge-Trust, i-Communal Property Association namkha iKhamphani eyi-Section 21, ubufakazi bokuthi labo abanikelwa amandla banawo amakghonofundwa afunekako nekghono lokuphatha, kanti godu kufuze bona kube nehlelo lokubeka ilihlo. Isizo langaphandle liyafuneka, kobanyana umphakathi uzokwazi ukuzalisa imibandela ebekiweko le.
Yakha Amandla Wekghono.
Thola ube uzisebenzise ngokupheleleko iindlela ezikhona zokusekela amahlelo wokuthwasisa ngeemali, kobanyana ithwasiso efunekako emakghonofundweni afunekako izokunikelwa abasebenzisi bemithombo yamandla bendawo yalapho, bazokwazi ukuzelusela yona. Ekuhleleni kwakho yenza iqiniso lokobana iimali zikhutjhelwa amahlelo wokuthwasisa afaneleko. Ukuthwasiswa kungenzeka kufuneke neemphathisweni zikamasipaladi wendawo kobanyana zizokukghona ukusekela ihlelo le-CBNRM ngendlela efaneleko.
Giriza Iinqabo Ezihlangana Neminyango. Omunye nomunye umnyango wembusweni namkha isijamiso kufuze sazi kuhle bona yini umsebenzi waso ku- CBNRM. Ukulungelela imisebenzi ye-CBNRM eminyangweni ngeminyango, kufuze bona kuvulwe iinkundla zemivango yababelani abavela kibo boke ababelani abaphambili. Kungaba ziinkundla zesikhatjhana namkha amakomidi – ajanyiselwe amaphrojekthi athileko namkha amahlelo athileko, ekuzakuthi nakaphetha umsebenzawo bese ayavalwa.
IKOMBANDLELA
Thola Imininingwana Yelwazi Elilungileko Ngaphambi Kokutlikitla Iimvumelwano. Ngaphambi kokutlikitla iimvumelwano namaphrojekthi we-CBNRM, iminyango yembusweni kufuze yenze iqiniso lokobana amaphrojekthi layo asebujamweni obuhle beemali, nokuthi kuzakuba nobuhle bamambala bokubabalelwa kwemithombo yamandla yemvelo. Kufuze godu wenze nesiqiniseko sokuthi iphrojekthi leyo nangambala mhlobo we-CBNRM.
Yenza Kube Lula Ukuthi Umphakathi Ubuyelwe Yimali Ku-CBNRM. Urhulumende angathatha amagadango wokwenzela umphakathi ubulula bokuthola imali ngamahlelo we-CBNRM. Isibonelo, ipahla elilifa elithengisekako ingadludliselwa emphakathini; umphakathi unganikelwa imvumo yokukhupha amaphemithi namkha wokuqhatjhisela iinqhema zangaphandle ( njengamabhizinisi wangeqadi nje ) kobanyana zisebenzise imithombo yamandla ngemibandela ethileko. Kufuze nokho-ke uqale imibandela yomthetho yeemvumelwano ezinjengalezi, uqale nokuthi zizakubambelela kangangani hlangana komphakathi nekoro yangeqadi.
Qinisekisa Ubuhle Obungasimali. Ubuhle obungasimali buqakathekile nemahlelweni we-CBNRM. Hlangana nabo kubalwa nalokhu :
Ukuvikelwa kwenarha ngomthetho eengozini ezivela ngaphandle
Isekelo lechwephetjhe emisebenzini yokuphatha yabantu bendawo
Imisebenzi yokukghonakalisa
Ukutholakala kweemali zokubolekwa mabhanga nezinye iinhlangano zeemali, nelinye isizo leemali
Ukuqiniswa kwamagugu wamasiko nawekolo.
IKOMBANDLELA
Isiqhema Sekombandlela
Iswitjhibhodi Yomuntu Woke: 310 3911
Iswitjhibhodi Yomuntu Woke: 312 8911
Iswitjhibhodi Yomuntu Woke: 319 6000/7219
Iswitjhibhodi Yomuntu Woke: 334 0600
Iswitjhibhodi Yomuntu Woke: 322 7312
IKOMBANDLELA
Inomboro Yeswitjhibhodi Yomuntu Woke: 403 3719
Iswitjhibhodi Yomuntu Woke: 355 1900
Iswitjhibhodi Yomuntu Woke: 298 7086
Iswitjhibhodi Yomuntu Woke: 7666 020
Iswitjhibhodi Yomuntu Woke: 838 9102
Iswitjhibhodi Yomuntu Woke: 609 3235
Iswitjhibhodi Yomuntu Woke: 389 5146
Iswitjhibhodi Yomuntu Woke: 355 9112
Iswitjhibhodi Yomuntu Woke: 483 4093
IKOMBANDLELA
IKOMBANDLELA
Sebenzisa lelikhasi ukungezelela eminye imithombo ekungathintanwa nayo:
IKOMBANDLELA
